Er zitten gaten mijn hoofd. Gaten op plaatsen waar zojuist nog namen zaten, of nummers. Heel langzaam vergeet ik onnozele feiten, de achternaam van mijn beste vriend, de titel van een geliefde roman die al duizend jaar in mijn boekenkast staat. Tot voor kort kwamen die dingen na een paar minuten ongevraagd terug, maar steeds vaker graai ik in het luchtledige.
Wie begrijpt het nog? Eerst zien we op televisie hoe twee gewapende jongemannen in Den Haag een juwelier overvallen. Op de schokkerige beelden van de beveiligingscamera is het duo, dat zich wat knullig lijkt te hebben vermomd met feestbrillen, tamelijk goed herkenbaar. Als de politie er niet in slaagt de mannen snel aan te houden, zet justitie een zwaarder middel in. De twee mannen hebben juwelier Ruud Stratmann doodgeschoten. Dat rechtvaardigt, vindt het openbaar ministerie (OM), een klopjacht waarbij hun foto’s en namen worden vrijgegeven.
Wat is publiek en wat is privé? Mogen de media foto’s en informatie van Facebook klakkeloos overnemen of schenden ze dan de privacy? De Vlaamse Raad voor de Journalistiek heeft na de stroom van kritiek op de berichtgeving over het busongeluk in het Zwitserse Sierre een streep getrokken. In een nieuwe richtlijn stelt de Raad dat social media in principe tot het privé-domein behoren, ook als die door iedereen vrij kunnen worden bekeken.
Blijf ik helder denken? Een andere vraag had ik niet. Dat was niet heel helder gedacht. Want wat heb je aan een heldere geest als je niet anders dan stamelend kunt spreken, of zo spastisch beweegt dat iedereen je voor malend houdt? Je bent, bedoel ik maar, zo gek als je lijkt.
Een goed verhaal heeft een held nodig. Zegt Jack Hart. Hij zal het weten, want Hart werkte als redacteur mee aan vier journalistieke verhalen die een Pulitzer wonnen. Een echt verhaal, zei Hart donderdag tijdens een masterclass in Amsterdam, een verhalend verhaal, gedijt op een sympathieke hoofdpersoon met wie lezers zich kunnen identificeren. Maar kranten schrijven alleen over criminelen en slachtoffers. “En daarvan leer je niets, behalve verliezen.”
Anders Breivik is geen eenzame psychopaat. Dat zouden we wel willen. De gedachte dat hij gestoord is, ontslaat ons van de opdracht achterom te kijken, of vooruit. Als Breivik daarentegen ook maar een beetje “normaal” is, of was toen hij de aanslag in Oslo pleegde en vervolgens 69 jongeren doodschoot op het eiland Utoya, zijn we gedwongen diep te kijken in de ziel van de samenleving die hem voortbracht.
Nederlandse kranten kunnen miljoenen verdienen op internet, maar doen het niet. Dat is raar. Op enkele nichekranten na (FD, ND) laat niemand zijn lezers online betalen voor het nieuws, terwijl in het voetspoor van The New York Times het afgelopen jaar bijna 300 Amerikaanse kranten gebruik zijn gaan maken van een “poreuze tolpoort”. The Times haalde er 454.000 betalende klanten mee binnen en naar schatting 86 miljoen dollar omzet.
De gratis-nieuws-discussie is een debat tussen tussen gelovigen en ketters. Beide claimen op morele gronden – “nieuws mag niet gratis zijn”, “de publieke sfeer heeft gratis nieuws nodig” – een monolithisch gelijk. Die verongelijktheid beneemt beide het zicht op de realiteit, en staat in de weg van een intelligente oplossing. Die is er wel. Misschien. Het heet story-based metered access.
[Dit is deel 3 in een serie over De Spotmarkt van het Nieuws; deel 1 en deel 2]
Hoofdredacteur Peter Vandermeersch biedt zijn excuses aan voor de berichtgeving in NRC Handelsblad kort na het ongeluk van Prins Friso. Dat nieuws klopte niet. Het was ten onrechte geruststellend. In één moeite door lijkt Vandermeersch het boetekleed aan te trekken voor wat zijn krant nog meer misdaan zou hebben. Volgens critici was het onethisch om medische informatie over Friso naar buiten te brengen. NRC schond, zei men, de privacy van de prins.
Alleen echte journalisten tellen mee. Alleen beroepsjournalisten mogen hun bronnen beschermen, vindt het Openbaar Ministerie. Dat kunnen ook ‘professionele bloggers’ zijn, maar gekker moet het niet worden. Een Nederlandse variant van Wikileaks, gerund door vrijwilligers, zou afgeluisterd en doorzocht mogen worden, en de ‘journalisten’ die de site volschrijven kunnen worden gegijzeld als ze weigeren hun bron te onthullen.
Je kunt geuren gaan zien en kleuren gaan ruiken. Zeggen de kenners. Het is niet eens mijn minst aanlokkelijke vooruitzicht, want mijn reukvermogen is al jaren niet meer wat het was. Als ik kan zien hoe de lente ruikt, of een pan kruidige soep, om maar te zwijgen van de huid van een vrouw, lijkt me dat een openbaring. En dat kleuren een geur hebben, neem ik dan wel op de koop toe.
Journalistiek moet geld opleveren. Maar hoe verdien je geld met nieuws? Dat het in tijden van internet ingewikkeld is, bewijzen de dalende oplages van dagbladen al een jaar of tien. Hoe krampachtig uitgevers en journalisten in de verkeerde richting zoeken, en waarom, heb ik hier beschreven. Nu de dagelijkse praktijk. Wat heb je aan een koopman die per verhaal op de spotmarkt van het nieuws de hoogste prijs weet te krijgen?
Wie geld wil verdienen met nieuws, moet een koopman aanstellen. Geen uitgever die verdienmodellen bedenkt en de kosten drukt, maar een handelsman die de regie voert over de dagelijkse verkoop. Dat voelt als heiligschennis, als commerciële inmenging met de journalistiek, maar is het niet. De koopman verkoopt wat er is op de spotmarkt van het nieuws, tegen de best mogelijke, voortdurend veranderende prijzen – en bemoeit zich niet met welk nieuws er wordt gemaakt.
“Beter opbranden dan uitdoven.” Dat credo van de Rotterdamse dichter Jules Deelder heb ik twintig of dertig jaar geciteerd als ik mijzelf wilde uitleggen waarom ik zo’n blinde haast had. Haast om te schrijven, haast om beter te worden, haast om haast te hebben. Dat is over. Een burn-out zal mij niet meer overkomen. Ik doof langzaam uit, en kan daar best mee leven.
Mijn handschrift verdwijnt. Zoals een herinnering kan verdwijnen, ongemerkt, geleidelijk en toch plotseling. Het ene moment is het er, het volgende is het weg. Wat een jaar of twee geleden nog alleszins leesbaar gekrabbel was, is nu even leesbaar als spijkerschrift. Dagboeknotities, boodschappenlijstjes, aantekeningen in de marge van een verhaal dat ik geschreven heb; het is al weg en betekenisloos voordat het op papier staat.
Op internet zijn verhalen te vinden van andere Parkinson-patiënten. Het gehannes met het handschrift, en vaak ook met de toetsen van een pc, is voor velen het eerste signaal dat er iets mis is. Kramp in de vingers van de schrijfhand. Te weinig controle. Het vermoeden van rsi. En het meest verontrustende: wat je ook doet, hoeveel tijd je ook neemt, steeds blijkt dat je minder leesbaar schrijft dan je dacht.