John de Mol is de William Randolph Hearst van onze tijd. Wat de Amerikaanse persbaron, oprichter en eigenaar van kranten en tijdschriften, honderd jaar geleden deed, doet miljardair De Mol nu. Zijn televisieformats, van Big Brother tot The Winner Is, spelen een vergelijkbare rol als destijds magazines en yellow press roddelbladen. Amusement, bedoel ik, is voor de 21ste eeuw wat het nieuws was voor de 20ste.
Dit is mijn laatste post – voorlopig. Op de kop af tien jaar heb ik gepubliceerd over nieuwe media. Dat begon met een artikel in de Volkskrant over de Yahoo-generatie – hoezo Google? – en het einde van de krant. Wat ik toen voorspelde is helaas voor een te groot deel uitgekomen: kranten zijn een kwart gekrompen omdat nieuwe generaties hun nieuws elders halen. Maar dat benul, ik krijg een gelijk dat ik nooit heb willen halen, is niet de reden voor mijn time-out als blogger.
Moeten journalisten op twitter dezelfde normen hanteren als bij hun werk voor oude media? Ze worstelen met de vraag, schrijft de Volkskrant vandaag. Maar afgezien van Engeland, waar de Britse raad voor de journalistiek PCC van plan is tweets van journalisten ook journalistiek te noemen (goh, denk je dan), valt het wel mee met die worsteling.
Elk verhaal is een kans, zei marketinggoeroe Seth Godin laatst, om een relatie met je lezer aan te gaan. Daar zit wat in, dacht ik. Maar wat? Het klinkt ook wel wat als de inhoudsloze peptalk van powerpointmarketeers die beter zijn in oneliners dan oplossingen en even weinig visie blijken te hebben als omzetpotentie.
Toen UvA-onderzoekers in april 2010 de voorlopige resultaten naar buiten brachten van hun onderzoek Gevaarlijk spel, pakte dat dubbel-ironisch uit. In de eerste plaats hanteerden ze wat dirty trics in het spel tussen voorlichter en journalist, dat ze in hun studie wilden ontrafelen. Maar van ironie in het kwadraat was sprake omdat het mislukte.
Soms denk ik dat de mediaconsument meer plezier heeft van information overload dan dat hij eronder zucht en steunt. Het overvloedige aanbod maakt bijna alles gratis, van nieuws tot databanken van de overheid, van porno tot beurskoersen. En als het aanbod je te veel wordt, de infostress toeneemt, draai je aan de knoppen van je feeds, ontvriend je wat contacten, en vertrouw je op het netwerk om niets te missen wat er echt toe doet.
Leg eens uit wat er maatschappelijk relevant is aan het noemen van de volledige naam van Tristan, de schutter van Alphen aan den Rijn. Vroeg Hugo Arlman, die vindt dat media veel te ver gaan met het aantasten van de privacy van daders en – in dit geval – die van hun familie. Goeie vraag. Maar niet de enige goeie vraag.
Betrouwbaarheid was, toen de pers nog zichzelf was en internet een nachtelijke hobby van nerds, een van de belangrijkste kwaliteiten van de journalistiek die ertoe wilde doen. Kwaliteitskranten waren op een vanzelfsprekende manier betrouwbaar, ook als ze dat feitelijk wel wat minder waren dan werd aangenomen, omdat ze dun bemand waren, trouw aan hun zuil, provinciaals en ook overigens niet zo goed als ze later zouden worden.
Nog een keer over het noemen van volledige namen in een zaak als de Alphense schietpartij. Ik heb eerder gezegd dat het geen zin heeft de naam van de dader af te korten tot Van der V. als iedereen dankzij tv en internet al weet hoe hij heet. Zo principieel zijn wordt dan potsierlijk, zei ik Rob Wijnberg van NRC Next na. Maar het is nog wat complexer.
Wat is het goud van de pers? Niet het nieuws. Niet meer, tenminste. Het nieuws is uit elkaar gevallen sinds het los op internet verkrijgbaar is; alleen met echt unieke content valt nog geld te verdienen. Achtergrond en duiding dan? Daarmee kan de krant aan nieuw leven beginnen, maar online sprokkelt de lezer het zelf wel bij elkaar.
Binnen enkele uren nadat een man zaterdagochtend in een winkelcentrum in Alphen aan den Rijn begon te schieten op voorbijgangers, meldde dagblad de Telegraaf op zijn website dat die man Tristan van der Vlis heette. Op televisie noemden de NOS en RTL ook zijn volledige naam, net als het persbureau ANP en de GPD, het samenwerkingsverband van regionale dagbladen waarbij ook Dagblad van het Noorden aangesloten is. Tristan van der Vlis, een “autochtone man”, was de dader. Niet Tristan van der V.
Twitter wint op snelheid, kopte NRC Next nadat het nieuws over het drama in Alphen aan den Rijn warempel eerder daar dan bij de oude media te vinden was. Hoe dat gaat? Als nieuwsjunk scan je internet uiteraard mobiel, valt je oog op een headline over die schietpartij, en grijp je naar Twitter om alles nú aan de weet te komen.
Als we accepteren dat ontbundeld nieuws zijn eigen, steeds wisselende snelheid heeft en per geval zijn eigen dynamiek, als we ook aanvaarden dat die snelheid meer bepaald wordt door de consument dan door uitgevers en journalisten, wat betekent dat dan? Hoe verdienen we aan nieuws?
Noem het onbekommerd pragmatisme. Of intellectuele lenigheid. Of voortschrijdend inzicht. Noem het desnoods innovatie. Maar accepteer eindelijk eens dat de snelheid van het nieuws niet langer door nieuwsmakers wordt bepaald, maar door afnemers. Een neerstortende Boeing is nieuws voordat de pers de eerste headline heeft geschreven.
Onweerstaanbaar modern concept, leek het. De “integrated newsroom”, ofwel de multimediale krantenredactie die geen primeurs meer voor het papier van morgen bewaart, niet meer mekkert over kannibalisatie van print, en het nieuws permanent verrijkt met slideshows, bewegend beeld of geluidsfragmenten. Het leek de toekomst, maar die newsroom kon niet uit.