Een nieuwe krant uit de grond stampen is eenvoudiger dan een oude krant veranderen. Dat Next geen incident was, geen gril, bewijst misschien het succes van Il Fatto Quotidiano, de kleine, flinterdunne krant die in Italië furore maakt terwijl toch ook daar de markt krimpt, oplages dalen en lezers weglopen.

Op een zomeravond zit je op een terras in Amsterdam als in Dallas de Amerikaanse president wordt vermoord. Hoe komt dat nieuws dan bij je? In elk geval anders dan in 1963. Niet de massamedia zullen jou het nieuws brengen, maar iets anders. Waarschijnlijk zullen, minuten na de aanslag, telefoons beginnen te rinkelen, meer dan gebruikelijk. En op minder dan een paar meter afstand zal iemand iets roepen.

Prachtig platform, dat internet, maar in sommige opzichten toch minder handig dan je zou wensen. Als nieuwsmedium is het snel. Het biedt me tekst en beeld. Het filtert naar mijn persoonlijke wens. En ik kan bijna altijd terugpraten. Maar van de andere kant: het biedt weinig overzicht, voor duiding en analyse lees ik liever een [...]

Een grap is mislukt als je erbij moet zeggen dat-ie leuk bedoeld was. Dat geldt ook voor ironie en dus ook voor het ironische citaat onder het kopje “Wilders met de dood bedreigen doe je zo” waarvoor Bert Brussen zich bij de politie moest melden, verdacht van haatzaaien.

Na het recht op bronbescherming krijgen journalisten nu ook het recht op undercoverjournalistiek, juicht Jos Verlaan op zijn NRC-blog. In een wetsvoorstel van minister Hirsch Ballin over computercriminaliteit en het stiekem opnemen van gesprekken (“aftappen”) leest hij dat journalisten net als opsporingsambtenaren straks meer mogen dan de gewone burger.

Als blijkt dat mensen dom worden van internet, als Wikipedia de waarheid verdraait of bloggers als lemmingen achter complotten aanhollen, halen journalisten opgelucht adem. Voor de meeste journalisten is internet een welkome bron van informatie – ze googlen zelf ook en Wikipedia staat bij de favorieten – maar verder is internet een valse profeet, een dwaling, een vijfde colonne.

Journalistiek verandert onder je handen. Terwijl wij debatteren over de vraag hoe transparant de pers en de overheid moeten zijn, neemt een statenloze, ongrijpbare organisatie de rol van waakhond over. Hadden we Wikileaks niet zelf kunnen bedenken, of is het juist goed dat die organisatie doet wat journalisten niet kunnen? En welke rol houdt de pers?

Venijnig debat tussen geleerden over staatssteun aan de pers. De ene wetenschapper, Columbia-rector Lee Bollinger, pleit voor overheidsfinanciering, naar het Britse model; de andere, Jeff Jarvis van City University New York (CUNY), houdt verbeten vast aan zijn missie: nieuwe, commerciële verdienmodellen voor journalistiek. De eerste heeft de hoop opgegeven dat het nog goed komt, de tweede weigert zich daarbij neer te leggen.

Hoor je vaak: juist in tijden van internet zijn journalisten nodig om orde te scheppen in de informatiechaos. Noem het filteren, noem het duiding. Maar de verbijsterende paradox van de digitale cultuur is dat de Google-generatie geen last lijkt te hebben van die chaos. Ze wennen eraan, leren ermee te dealen en nemen de onzekerheid voor lief. Een nieuw boek, van de Amerikaanse IT-schrijver Nick Carr, en een lang artikel in Wired, geven – ironie wil ook wat – filters en duiding aan de information overflow.

De journalist is een altijd dronken, opdringerige, slecht geklede held die zich zijn brutaliteit kan veroorloven zolang hij uiteindelijk the good guy is. Hij mag, althans in de Hollywoodfilms die zijn imago goeddeels bepaalden, volop liegen en bedriegen, stelen en omkopen en elke ethische code aan zijn laars lappen zolang hij dat niet doet voor zijn eigen ego maar om een nog grotere schurk te ontmaskeren.

Als argwaan de culturele norm is, hoe gaat vertrouwen in de pers dan nog een rol spelen? Ik geloof dat mediaconsumenten op enig moment weer keuzes zullen gaan maken die ten dele gebaseerd zijn op de zekerheid – meer dan de sceptische aanname – dat informatie klopt en opinies gezag hebben. Maar bovenal denk ik dat eerst nog een andere behoefte zal ontstaan: niets willen missen.

Natuurlijk zat de CIA achter de aanslagen op de Twin Towers. De Mexicaanse griep is bedacht door een op winst beluste samenzwering van wetenschappers, overheid en farmaceutische industrie. Het hiv-virus is bewust verspreid om overbevolking tegen te gaan en de DSB-bank is over de rand van het bankroet geduwd door een old boys-network onder aanvoering van minister van Financiën Wouter Bos. Complotdenkers zijn creatief. Dankzij internet zijn ze dat met talloze gelijkgestemden ook nog eens samen. Ze vinden elkaar in de echoputten van de netwerksamenleving.

Op de markt voor media is “vertrouwen” geen modieus artikel. De Google-generatie betaalt er niets extra’s voor; ze kunnen zonder – denken ze. Klassieke journalisten hebben het daar moeilijk mee, omdat hun handelswaar gemaakt is van betrouwbaarheid, zoals brood van granen. Voor een flink deel is de crisis in de journalistiek hierop terug te voeren, maar de kans is groot dat dit verandert. Misschien verklaart de “mediamaslow” waarom.

Tot op het bot wantrouwt de Nederlander zijn bank, zijn priester, zijn volksvertegenwoordiger en zijn klimaatwetenschapper. Ze graaien en verdraaien, liegen en bedriegen, jagen de waan van de dag en hun eigen status na. We leven in een low trust samenleving, aldus een themanummer van Filosofie Magazine dat vreemd genoeg met geen woord rept van de pers. Wie vertrouwt de journalist nog?

Via twitter struikel ik over een interview met Nicholas Carr, al jaren een van mijn favoriete bloggers. Blijkt dat Carr, van wie net The Shallows is verschenen, al geruime tijd minder twittert, zijn Facebook-account heeft opgegeven en zijn blog in de mottenballen heeft gelegd. En ja, ik miste Carr al.