Moet een kranten-app eruit zien als een app of als een krant? Het hangt ervan af. Vraag het aan de digirati en ze willen geen krant, maar een app. Vraag het aan de fervente krantenlezer en hij wil – uh, geen idee wat hij wil. We hebben het hem nog niet echt gevraagd. Dat is ook lastig. Je vraagt de krantenlezer naar de onbekende weg, naar een behoefte die hij niet heeft.

Er zijn grofweg drie typen kranten-apps voor tablets. De simpelste is de kranten lookalike (zie bijvoorbeeld de Volkskrant). Oogt als een krant – met opmaak, indeling, advertenties. Bladeren is swipen. Maar het is ook niet meer dan de gedigitaliseerde krant. Hij komt als de krant uitkomt. Een keer per dag (en in het beste geval heeft de app een feed met actueel nieuws, bijvoorbeeld van het ANP).

Een kranten-app kan ook meer op een app lijken. Dan wordt om te beginnen de vormgeving losgelaten; het oogt en voelt niet meer als een krant. De suggestie is uiteraard dan het meer is dan een krant. Dat het nieuws voortdurend wordt ververst, maar nog afkomstig is van de krantenredactie. Dat impliceert kwaliteit.

De derde variant is wat de digitale voorhoede wenst. Erwin Blom heeft het goed geformuleerd. Een kranten-app moet snel laden, het nieuws moet door en door verrijkt zijn (links!), en je moet als gebruiker het nieuws kunnen delen op sociale netwerksites. Ik voeg daar graag aan toe dat het nieuws nog steeds actueel moet zijn, en moet weten wie ik ben (personaliseren) en waar ik ben (geotagging).

Marketing
Blom gruwt van de kranten lookalike. Die toont aan, zegt hij, dat kranten niets hebben geleerd van vijftien jaar internet:

Het simpelweg doorplaatsen van de krant naar een digitale omgeving (inclusief vormgeving) geeft veel mensen vast het gevoel van vastigheid en herkenbaarheid, het komt op mij over als gebrek aan liefde voor de nieuwe wereld. Of op zijn minst als gebrek aan visie. En, denk ik daarbij, hebben we de afgelopen 15 jaar niet al veel over digitaal publiceren geleerd waar nu niks mee wordt gedaan?

Hoewel ik het hartgrondig met Blom eens ben waar hij het conservatisme van de krantenwereld bekritiseert, ziet hij volgens mij ook iets over het hoofd (zie de discussie die we al voerden op twitter). Het heet marketing en het betekent dat je soms inderdaad producten bedenkt die wat ouderwets zijn, bewust niet hip, “suboptimaal” in de ogen van kenners – louter en alleen omdat er kopers voor te vinden zijn.

Uitgevers zijn dol op de iPad. Apple pikt weliswaar 30% van de omzet in, maar die resterende 70% is meer dan wat kranten tot dusver buiten print voor hun content kregen (zeg maar: niets). Omdat het advertentiemodel (nog) onvoldoende oplevert, zien uitgevers de betaalmodellen achter tablet-pc’s als manna uit de hemel. Mijn vraag is: bij welk van de drie modellen vindt een doorsnee krant de grootste omzet, en tegen welke kosten?

Het goede nieuws is dat de iPad zo’n verbijsterend succes is, een nieuwe drager die vermoedelijk met andere tablets binnen enkele jaren alomtegenwoordig zal zijn. Ook niet onprettig is dat Apple de toon zet met betaalde apps. Voor het eerst hebben we een platform waarop betalen de norm is, en nieuws niet langer per se gratis. Een model dat bovendien geaccepteerd wordt.

Tijd

De volgende vraag is of dat model beklijft. Amerikaanse tijdschriften als Wired en Vanity Fair zitten zes maanden na de eerste euforie al met de kater. Hun app-verkopen lopen snel terug. Waarom? Omdat je geen printmodel moet kopiëren naar een app, en geen internet-gadgets (toegang tot oudere content) moet aanbieden als internet dat beter kan. Wie het goed wil doen, probeert de unieke kwaliteiten van het tabletplatform te vinden, zeggen critici als Blom.

Hoe waar dat op langere termijn ook is – en het is heel erg waar! – op de korte termijn moeten uitgevers dealen met de perceptie van hun publiek. Dat publiek is helaas sterk verdeeld: de ene helft hecht waarde aan een krant, bij voorkeur ’s ochtends aan de keukentafel, koffie, boterham – het ritueel kortom; de andere helft maalt niet om kranten, komt qua nieuws aan zijn gerief met nieuwe media, en weigert te geloven wat uitgevers als Murdoch blijven preken (nieuws is niet gratis).

Het is dus een kwestie van tijd. Het oude krantenpubliek is nu nog goed voor pakweg 95% van de omzet van dagblad- of tijdschriftuitgevers. Die omzet daalt (al zijn er signalen dat stabilisering van oplage denkbaar is ). Het nieuwe publiek – nu is 33% van de Nederlandse bevolking tussen de 12 en de 35 – wordt langzaam dominant. Op den duur bepaalt dat nieuwe publiek hoe en wat we voor nieuws gaan betalen, maar op de korte termijn ligt dat anders.

Gratis is perceptie

De komende jaren is nieuws het makkelijkst te verkopen aan een publiek dat al gewend is te betalen voor nieuws, het krantenpubliek dus. Wie dat publiek een krant-als-app voorzet – die meer op een website lijkt dan op een krant – loopt het risico dat hij de negatieve perceptie van zijn beste klant bevestigt: waarom moet ik betalen voor nieuws dat zich niet onderscheidt van wat ik overal elders gratis kan krijgen (“die kids zeggen toch al dat ik gek ben om te betalen”).

Hoe lastig die perceptie is, weten kranten wel. Nu al beslissen uitgevers als De Persgroep dat hun krantensites minder “eigen nieuws” moeten brengen dan ze deden. Niet omdat ze de hele krant gratis weg gaven – dat was in de verste verte niet zo -, maar omdat het betalende publiek dacht dat dat zo was. Dat kannibalisatie een fictie is, en niet-betalende lezers niet alsnog gaan betalen als dat moet, maakt op die uitgevers geen indruk. Better safe than sorry, denken ze.

Het derde model voor de krant als app – laten we het de Blom-variant noemen – is op den duur natuurlijk het beste. De nieuwe generaties betalen nu niet voor een krant en gaan ook niet betalen voor een app die eruit ziet als een app, maar niet doet wat een app moet doen (social, interactief, gelinkt, bewegend beeld, actueel, etc).

Gelukkig de krant die zich kan veroorloven zo’n app in de markt te zetten. Het is duur, vergt andere skills van een krantenredactie en slaat waarschijnlijk beter aan naar mate een dagblad – denk aan The Guardian – al een groter internet-savvy publiek om zich heen heeft verzameld.