Negen Geboden voor een Nieuwe Journalistiek: Transparant (1)

De oude journalistiek heeft nog lang niet afgedaan, verre van, maar het kan geen kwaad alvast de geboden voor een nieuwe te formuleren. Op MediaBlog zijn we daar al langer mee bezig. Meestal door te formuleren hoe het niet meer moet. Niet meer uit de hoogte, niet meer op een eiland, niet meer afstandelijk. Slechts af en toe hebben we suggesties gedaan voor een alternatief. Transparant, betrokken, authentiek zijn nieuwe sleutelwoorden. In een nieuwe serie breiden we dat uit tot de Negen Geboden voor een Nieuwe Journalistiek.

De serie is, zoals wel vaker op deze site, de opmaat voor een hoofdstuk in PopUp, het open source boek dat we (Mark Deuze en Henk Blanken) schrijven over de clash tussen oude en nieuwe media – het boek dat overigens in januari 2007 als boek zal verschijnen bij uitgeverij Atlas. Open source wil hier trouwens zeggen dat we transparant, betrokken en naar we hopen authentiek over de nieuwe journalistiek schrijven, en uiteraard ook dat we reacties en suggesties verwelkomen.

Het eerste gebod: transparantie.

Het nadenken over de noodzaak van transparantie begon op MediaBlog hier, met een post naar aanleiding van een lezing in Leiden. Nieuwe journalistiek moet transparant zijn omdat de lezer dat verlangt, de lezer die dankzij het net alles over iedereen te weten kan komen, of althans die illusie heeft. Die lezer accepteert niet meer dat journalisten zich verstoppen achter het logo en de reputatie van een krant of omroep.

Transparantie wil zeggen dat de lezer niet alleen weet waarop een verhaal is gebaseerd, op welke bronnen en op welke mate van research, maar dat hij ook stukken op het net kan lezen die een verhaal onderbouwen, en dat fouten in berichtgeving publiekelijk worden rechtgezet. Dat is de voor de hand liggende doorzichtigheid, die ook bij de oude journalistiek al gebruikelijk was. Nieuwer is de noodzaak om inzicht te geven in de auteur van een verhaal: waar staat hij voor, wie is hij, wat is zijn email-adres.

Het mag niet meer zo zijn dat je als lezer maar moet raden naar de politieke voorkeur van een opiniestukkenschrijver. En een krant komt niet meer weg met de bewering dat die schrijver geen voorkeur heeft, maar slechts de feiten weergeeft. Er is een groeiende behoefte aan duiding van het nieuws, zo lang maar glashelder is vanuit welke hoek er geduid wordt, zolang dat maar met open vizier gebeurd.

Kritiek

Tot zover alles in orde. Transparantie is inmiddels een buzzword geworden. Het is opgepikt in elke discussie over nieuwe journalistiek en internet. Ondertussen wordt er ook op afgedongen. Bijvoorbeeld in het tweemaandelijkse tijdschrift Columbia Journalism Review. Managing editor Brent Cunningham stelt in een artikel vast dat er grenzen zijn waar voorbij transparantie absurd wordt en de journalistiek niet verheldert maar verduistert.

Cunningham heeft moeite met de suggestie van mediacriticus Jeff Jarvis – op MediaBlog vaker aangehaald als blogger – dat journalisten vaker biografische informatie moeten verschaffen bij artikelen die ze schrijven. Als een Afro-Amerikaanse verslaggever op een verhaal over een Afro-Amerikaans onderwerp wordt gezet, zou hij zijn etniciteit moeten vermelden. Maar, stelt Cunningham, we gaan er dan vanuit dat het publiek neutraal met die informatie omgaat. En dat is een gevaarlijke veronderstelling.

Jarvis zelf reageert gestoken. Hij beweert iets anders te hebben gezegd, of het in elk geval anders te hebben bedoeld. Hij wilde vooral gezegd hebben dat journalisten nu eenmaal sinds jaar en dag worden ingezet rekening houdend met hun etniciteit, of het feit dat ze vrouw zijn, of homoseksueel, of alleenstaande ouder. Die achtergrond maakt soms dat ze zelf belangstelling hebben voor een onderwerp, er meer over weten, of contacten hebben die anderen niet hebben.

We doen dat al jaren, soms uitgesproken, soms impliciet, en is er niet zo heel veel mis mee. Maar laten we er in elk geval open over zijn, zegt Jarvis:

So this was not a matter of revealing that they were of a given race; the point was that their race was already apparent and was being used by editors — one way or another, for good reasons or not, with the reporters’ consent or not, openly or not — as the basis for assignments. So I was trying to illustrate that background has historically formed a basis, right or wrong, for assignments in some cases and not in others. And in some cases, that background is revealed, in others not. I argue that more transparency when it is relevant to a reading of a reporter’s story is good.

Het doel van transparantie, van dit type helderheid, is iets van de kloof te dichten die is ontstaan tussen de lezer en de krant. Het gaat om het vertrouwen dat tien of twintig jaar geleden nog vanzelfsprekend was, en nu niet meer. Waar dat vertrouwen beschadigd is, is niet zo eenvoudig te stellen. Het is in Nederland ingewikkelder dan de vaststelling dat de oude media “het gedaan heeft”, zoals populistische kritiek wil. Professionalisering, heftige concurrentie van populaire media en enkele uitglijders – de door het NIOD bekritiseerde verslaggeving rond Srebrenica – hebben zeker ook een rol gespeeld.

Nog een keer Jarvis:

If you’re a Times-Picayune reporter covering the aftermath of Katrina and I know that you, too, lost your home in the storm, that also adds something. But in any of these cases, it is still, of course, your job to report the facts with — as Cunningham said on that show — intellectual honesty, no matter whether they conform to your worldview and perspective or not.
Transparency is not a synonym for confession. Transparency is about information.

Stem of voeg toe aan Uitleg over het gebruik van deze icons : Plaatsen/stemmen op eKudos Plaatsen/stemmen op NUjij Plaatsen/stemmen op MSN Reporter Plaatsen/stemmen op Digg Stumble it! Voeg dit artikel toe aan Del.icio.us Voeg toe aan je favorieten op Technorati Voeg toe aan je Google bladwijzers Voeg toe aan je Facebook-profiel Abonneer je op de RSS-feed van deze site Verstuur deze pagina per e-mail via Feedburner Maak een notitie op deze pagina met Fleck

6 thoughts on “Negen Geboden voor een Nieuwe Journalistiek: Transparant (1)

  1. Pingback: De nieuwe reporter » Blog Archive » Het zesde gebod voor een nieuwe journalistiek: betrouwbaarheid

  2. Pingback: MediaBlog » Negen geboden voor een Nieuwe Journalistiek (6): betrouwbaarheid

  3. Pingback: Stemwijzer is online at Dit is Berry

  4. Pingback: J1K2 MENSWETENSCHAPPEN, MEDIA ETHIEK & MAATSCHAPPIJ » Blog Archive » Voor- en tegenargumenten

  5. Pingback: R.I.P. Steve Jobs of Citizen Journalism? « Journalistiek 2.0

  6. Pingback: R.I.P. Steve Jobs of Citizen Journalism? « Journalistiek 2.0

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>