CC: briljant, goedbedoeld en … mislukt?
Print 
PDFAls iedereen denkt dat iets gratis is, verliest het zijn waarde. Wanneer bijna iedereen is gaan geloven dat je teksten, foto’s en muziek vrijelijk kunt kopieren en plagieren op internet, is het auteursrecht naar de vaantjes. Niet dat jatten mag, maar het heet geen jatten meer, en dan lijkt het te mogen. Nog groter wordt die verwarring van “creative commons”, de alternatieve licentievorm die juist bedoeld was om auteursrechten beter te regelen.
De digitale cultuur is bezaaid met dwarse paradoxen. Een van de vreemdste is het verschijnsel dat we op internet gul zijn, in de zin dat we snel bereid zijn dingen belangeloos te delen (denk open source software, foto’s bij Flickr, content op blogs), maar tegelijkertijd maling hebben aan het recht van anderen om niet te delen. We gaan, bedoel ik uiteraard, nogal ruig om met auteursrechten.
Je zou zeggen: dat kan anders. Gebruik het ruimhartig altruisme dat soms geassocieerd wordt met open source, nou ook om respectvol om te gaan met de rechten van anderen. En doe dat vooral als die anderen hun copyright gedeeltelijk opgeven, helemaal in de geest van de digitale cultuur.
Mis dus. Het kan niet anders. Of maar moeilijk. De moderne omgangsvorm met auteursrechten heet Creative Commons. Het is een briljante, goedbedoelde licentievorm die sommige rechten voorbehoudt. Je zegt bijvoorbeeld: deze foto mag worden overgenomen, maar alleen voor niet-commercieel gebruik en alleen als je mijn naam erbij vermeldt.
Op zijn voortreffelijke juridische blog laat Arnoud Engelfriet zien dat die CC-licentie alleen maar tot meer verwarring leidt:
Ik ken maar weinig plekken waar mijn werk geheel conform de CC licentie wordt hergebruikt. Met een beetje geluk blijft mijn naam staan (zeker nu ik die bij de artikelen middenin de tekst heb geplakt), maar vermelding van de licentie, vergeet het maar. Heel erg vind ik dat niet: men verspreidt zo mijn teksten en dat levert mij weer leuke dingen op. Het idee van Creative Commons was echter dat er een commons, een gemeenschappelijke bron van creatieve werken zou ontstaan waar iedereen uit kon putten. Maar daar merk ik maar bar weinig van.
:
Henk, dank je voor het compliment! Ik blijf echter ondanks de teleurstelling toch lekker Creative Commons gebruiken.
En met “Als iedereen denkt dat iets gratis is, verliest het zijn waarde” ben ik het niet eens. Waarde en geld zijn niet hetzelfde. Vinden mensen de Metro een waardeloze krant omdat ze hem gratis krijgen? Dat denk ik niet. Ze gaan er anders mee om dan met een gekochte krant. Hoewel; in de trein zie je ook genoeg achtergelaten gekochte kranten.
Arnoud
Arnoud, als iets wat eerder niet gratis was, gratis wordt, verliest het zijn waarde, in dier voege dat gebruikers steeds minder het gevoel hebben dat het van waarde is. Een bewijs uit het ongerijmde: publieke televisie in Nederland is niet gratis (want we betalen ervoor via de belastingen), maar wordt wel degelijk als gratis ervaren.
Ik zou overigens niet graag beweren dat je producten nooit gratis moet aanbieden, ook niet als ze eerder meestal wel betaald waren. Dat hoor je soms uitgevers van kranten zeggen die zich niet kunnen voorstellen dat hun producten ooit gratis worden. Ze hadden een Zweedse betonboer (de uitgever van Metro) nodig om hun ongelijk te bewijzen.
Wat ik geloof ik vooral wilde beweren is dat producten hun waardebeleving kunnen verliezen als mensen denken dat het gratis is. Het gaat om wat mensen denken, ook als het product in kwestie nog helemaal niet gratis is.
Maar de Metro heeft voor mij wel degelijk waarde: ik kan me er gedurende een zekere tijd mee vermaken in de trein. Dat is wat ik bedoelde met waarde. Waarde kun je vertalen naar geld, maar de prijs van een product is niet per se de waarde voor de koper.
Het is wel zo dat mensen slordiger omgaan met iets dat ze gratis krijgen. De Metro laat je zo ergens liggen, met een boek doe je dat minder snel. De beleving verschuift dan meer naar ‘verbruiksartikel’ dan ‘gebruiksartikel’.
Zeg maar het verschil in beleving tussen een Youtubefilmpje en een DVD?