Een slechte tijd voor ideologieen

20 september 2005 Geen categorie 0

Deze tijd is geen tijd voor ideologieen. Dit decennium zal niet de geschiedenis ingaan als een periode waarin grote en meeslepende gedachten over de samenleving bloeiden. Het zijn geen jaren voor boodschappers, geen tijden voor predikers – nog niet, ten minste.

Wat heeft dit met media te maken? Van alles. Een samenleving functioneert dankzij communicatie en media zijn daarvoor het instrument. Zo bezien zijn massamedia weer een geval apart: ze horen bij uitstek thuis in de eeuw van de ideologieen, die de twintigste eeuw was.

Wat was er eerst, de massamedia of de samenleving die zij mogelijk maakten? Het zal wel hand in hand zijn gegaan. Analoog daaraan kun je vermoeden dat internet – als het al een medium is – minstens evenveel het product van een samenleving is, als het instrument ervan.

De netwerksamenleving is een heel andere dan de in zuilen geordende ideologieen-samenleving. De verbanden zijn anders – losser, ad hoc, topic gestuurd, tijdelijk, onafhankelijk van plaats. En dus ontbreekt het aan “een samenhangende en afgeronde verzameling van ideeen over de samenleving“.

Massamedia zijn, in elk geval in Nederland, gevormd door ideologieen. Ze waren – en zijn vaak nog steeds – herkenbaar aan de zuilen waaruit ze voortkwamen. Omroepen, kranten, opiniebladen. Ik denk dat die drie aan belang inboeten in een tijd waarin er voor hun oorspronkelijke gedachtegoed steeds minder belangstelling bestaat.

Dat is natuurlijk een open deur. Maar de vervolgvraag is interessanter: voor welk type medium, voor welke soort massamedia ontstaat nu een nieuwe marktvraag? En is er nog behoefte aan journalistiek, of stel ik die vraag alleen omdat ik vermoed dat er steeds minder vraag is naar journalistiek die wortelt in de eeuw van de ideologieen?

Wat ik eerder schreef in Popup: nieuwe-mediaconsumenten vragen om persoonlijkheid en transparantie, ze willen journalisten van vlees en bloed, en willen alles van die journalisten weten, of in elk geval kunnen weten. Een collega van het persburo Novum wees mij er onlangs op dat de manier van werken bij Novum accountability mogelijk maakt: laat zien waar je feiten vandaan komen, wie je bronnen zijn, en help je lezers bij het natrekken van die bronnen.

Dat type journalistiek staat helaas mijlenver van wat in het vak niet ten onrechte als het hoogste, maar te vaak als het enige goed wordt gezien: betrouwbaarheid en distantie. (Waarmee ik bepaald niet wil suggeren dat ik veel populaire vormen van journalistiek, de opgeleukte Beau-als-anchorman-aanpak, hoger acht).