Samen Media Maken

9 juni 2006 Geen categorie 4

Media maken is in toenemende mate een activiteit die “cultureel convergent” plaats vindt: van SMS-televisie en game ‘mods’ tot fanfilms en burgerjournalistiek. Dat is op zich niet zo wereldschokkend. Wat boeiend en belangrijk is, hoezeer dit soort vrijwillige dan wel commerciele samenwerkingsverbanden tussen producenten en consumenten van inhoud tegenwoordig de dienst uitmaken in de media. Het op eigen houtje een verhaal schrijven, een filmpje maken of een spel programmeren wordt eigenlijk alleen nog maar gedaan – ik overdrijf, maar toch – door amateurs… De beroepsidentiteit van mediamakers is hiermee een stuk ingewikkelder geworden.

Cultuurproduktie – films, games, advertenties of nieuws maken – werd tot op heden meestal gedaan volgens een redactionele logica en een marktlogica. De eerste manier van denken heeft lak aan wat ‘het publiek’ wil en gaat uit van eigen kunnen: “Dit is het verhaal wat iedereen zou moeten zien!” of “Dit is het ultieme spel!” Een dergelijke werkwijze levert veel innovatieve inhoud op, maar vervreemd de maker van de gebruiker (aangezien de meeste mensen niet zitten te wachten op hemelbestormende vernieuwing en verandering).

De tweede manier, het marktdenken, gaat uit van het aloude Freek de Jonge-adagio “Wiens Poen Men Pakt, Diens Brood Men Bakt” en richt zich qua beslissingen over wat wel en wat niet te maken op de wensen en behoeften van steeds specifieker gedefinieerde publieken. Dit levert heel veel diversiteit op – het gemiddelde aanbod op de Amerikaanse televisie kent tenminste 100 zenders, het aantal niche tijdschriften neemt elk jaar sneller toe dan dat er titels verdwijnen – maar verrast eigenlijk zelden.

Beide manieren van dingen doen in de cultuurproduktie (waar journalistiek een voorbeeld van is – niet meer en niet minder) hebben voor- en nadelen. Een blinde focus op het een of ander dient de samenleving noch de beroepsgroep.

We moeten vast stellen dat er tegenwoordig een derde logica bij is gekomen: een cultureel convergente, of wat Wilberd van Gijzel me gisteren suggereerde, een IKEA-logica. Daarbij is het uitgangspunt van de mediamaker dat inhoud tot stand komt in samenwerking met de gebruiker. Hierdoor verdwijnen de hierarchische en kunstmatige grenzen tussen producent en consument.

Mijn punt is, dat ‘nieuwe’ journalistiek en de attitude van de journalist van de toekomst (en de toekomst is vandaag) in staat zal moeten zijn om speels en creatief met alledrie de logica’s om te gaan, nooit exclusief te kiezen voor een van de drie en daarbij zal beseffen dat status en prestige te verdienen is op elke manier van werken – niet uitsluitend door lak te hebben aan de markt of het publiek (hetgeen een excuus is om alleen naar elkaar c.q. andere journalisten te luisteren als het gaat om respect en waardering).

Talloze voorbeelden laten tegenwoordig zien hoe de IKEA-logica (“hier heeft U de bouwstenen, maakt U nu maar zelf het eindprodukt”) alle vormen van cultuurproduktie in meerdere of mindere mate aan het doordringen is:

– in games moeten we denken aan de machinema van Red vs. Blue of This Spartan Life en de mods zoals bijvoorbeeld Counter-Strike;

– in de reclame gaat het dan over de interactieve en “viral marketing” campagnes zoals voor de R50rd Mini Cooper Robot en Burger King’s “Subservient Chicken”, beiden bedacht door Crispin Porter + Bogusky.

– in de filmwereld kunnen we denken aan het bedrijf Participant Productions, welke burgeractivisme en -deelname koppelt aan de thema’s van films zoals North Country, Fast Food Nation, en Good Night And Good Luck.

– in de journalistiek kunnen we denken aan de initiatieven van Ohmynews in Zuid-Korea (en nu ook internationaal), Bluffton Today in Amerika, of Nieuwslokaal in Nederland.

Geen van deze drie logica’s bevat de Heilige Graal van het nieuwe media maken – journalisten (en alle andere cultuurproducenten) zullen moeten leren evenwichtig, reflexief en kritisch om te gaan met elke manier van ‘de dingen’ doen en deze beslissingen tegelijkertijd voor verschillende media te kunnen maken.

Als journalisten deze les niet leren, worden zij medeplichtig aan de vrije val in de richting van IKEA-gebaseerd marktdenken in alle media en wordt het nieuws net zoiets als “Idols”: allemaal met peperdure SMS-berichten stemmen op wat belangrijk en wat ‘waar’ is zonder dat iemand er ooit wijzer van wordt en al het nieuws steeds meer op elkaar gaat lijken. Het is voorwaar een spannende toekomst.

Reacties zijn gesloten.