Zijn die Belgen gek geworden?

28 september 2006 Geen categorie 1

Zijn de Belgen gek geworden? Als er 45 jongeren worden aangehouden bij rellen in de Brusselse Marollenwijk, verwijst ‘s werelds grootste zoekmachine op internet naar het AD, de NOS, RTL Nieuws en Elsevier. En dat premier Verhofstadt een crisisje bezweert, lezen we via BN De Stem, BNR Nieuwsradio en warempel ook een Brussels weblog over politiek. Alle andere kranten, van De Standaard tot aan Le Soir, doen bij Google Nieuws niet meer mee.

Vlamen en Walen verzetten zich tegen Google News, de verzamelsite die in tal van talen nieuwssites doorzoekt, en de koppen met anderhalve zin uit het bericht handzaam onder elkaar zet. De Nederlandse variant bestaat sinds januari 2006, maar Google verwijderde Vlaamse kranten al uit het aanbod voordat ze naar de rechter stapten. De Franstalige pers in Wallonië zocht wel een rechterlijke uitspraak. Wat Google doet, vindt men, is parasitair gedrag en een inbreuk op het auteursrecht. De rechter gaf de Walen gelijk.

Half september verbood de rechter in Brussel Google nog langer naar kranten als Le Soir en La Libre Belgique te verwijzen, op straffe van een dwangsom van een miljoen euro per dag. Google gaf onmiddellijk gevolg aan die uitspraak, zoals het bedrijf eigenlijk steeds meebuigt als het voor de rechter wordt gedaagd: kennelijk is de lieve vrede en het hemelsblauwe imago (Don’t be evil, luidt het bedrijfsmotto) ‘s werelds beste zoekmachine veel waard.

De uitspraak van de Brusselse rechter heeft nog niet de aandacht gekregen die de Walen verdienen. Zoals ook het verzet van het Franse persbureau AFP tegen Google nauwelijks heeft geleid – althans niet hier – tot een stevige discussie over de vraag of Google inderdaad het auteursrecht schendt, en als dat al zo zou zijn: wat zou dan de kans zijn dat een uitspraak tegen Google ook werkelijk effect zou hebben? Kan het kopiëren van nieuws op internet aan banden worden gelegd?

Uiteraard gaan deze vragen nog helemaal niet over de wenselijkheid van zo’n ontwikkeling. Wie Google verbiedt te citeren, brengt de wetenschappelijke wereld in grote problemen: wetenschap kan alleen maar ontstaan op de schouders van grote voorgangers, al citerend en voortbordurend op wat al gezegd en gedacht is. Een minder praktisch en meer filosofisch bezwaar komt van degenen die vinden dat informatie sowieso niet het “eigendom” van iets of iemand kan zijn.

Pralinekes

Eerst die Walen. Volgens de Brusselse rechter moet Google Nieuws niet in het land “bekend voor haar pralinekes en verwelkende monarchie” (aldus het bijtende commentaar op Red Herring) worden gezien als een zoekmachine, maar als een nieuwsportaal, als een zelfstandige site dus die geld verdient aan advertenties zonder te betalen voor de redactionele inhoud – want die kaapt ze weg bij reguliere nieuwssites. Dat kapen bestaat uit dieplinken – waardoor de lezer niet de advertenties krijgt te zien die op de voorpagina van een krantensite staan – en uit caching, het opslaan van complete pagina’s op de eigen computers van Google om ze te kunnen indexeren en doorzoekbaar maken.

Over het fenomeen van dieplinken heeft de Nederlandse rechter al jaren geleden een uitspraak gedaan in de zaak die door krantenconcern PCM was aangespannen tegen kranten.com. In Nederland zijn deeplinks nu toegestaan. Ook in de meeste andere landen buiten België bestaat hierover nauwelijks misverstand. En eigenlijk geldt dat ook voor het principe van caching: vrijwel overal wordt ingezien dat internet niet zou functioneren zonder dat pagina’s worden gekopieerd als cache. Google doet dat, servers van internetproviders doen het, en uiteindelijk kopieert elke internetter de inhoud van een pagina als hij die op zijn eigen pc bekijkt.

In de Waalse rechtzaak zijn, meen ik, technische argumenten er met de haren bijgesleept om een emotioneel geladen gelijk te halen. Uiteindelijk vindt Copiepresse, de belangenbehartiger van de Franstalige pers in België, het gewoon unfair dat Google zoveel miljoenen verdient met advertenties terwijl de oude media steeds meer inkomsten kwijtraken. En dat geldt wereldwijd ook voor uitgevers die nog niet naar de rechter zijn gestapt.

De vraag is of ze buiten België een kans hebben op vonnissen die vergelijkbaar zijn met de uitspraak van de Brusselse rechter. Ik ben geen internationaal auteursrechtendeskundige, maar krijg uit alle publicaties over Google News en Google Books – complete bibliotheken worden gescand en online gezet – niet de indruk dat Google veel te vrezen heeft. Zolang althans de bestaande wetgeving wordt gebruikt om een probleem te lijf te gaan dat daar op geen manier nog in past.

Fair use

Begrippen als fair use – in de Amerikaanse wetgeving in deze zaak van doorslaggevend belang – en citaatrecht schieten te kort in een tijd van digitaal kopiëren en caching. Want wat is fair als uitgevers zich – en niet alleen omdat ze jaloers zijn – genomen voelen door een newsaggregator als Google? Fair is wat we als fair ervaren, uiteindelijk. En kun je nog van citeren spreken als de meeste lezers al tevreden zijn met dat citaat en niet meer naar het onderliggende artikel kijken – als dat citaat dus een zelfstandige economische waarde heeft gekregen?

There’s something rotten, dat leidt geen twijfel. Onherroepelijk zal er daarom nieuwe wetgeving ontstaan, waarbinnen de nieuwe werkelijkheid van internet wel past. De volgende vraag is natuurlijk hoe die wetten eruit moeten zien? Is het wenselijk auteursrechten breder te beschermen, kunnen die wetten worden gehandhaafd, of gaan consumenten nog meer dan nu het geval is dan hun eigen nieuws maken en rondpompen? En ontstaat er een alternatief platform van nieuws waarvoor bijzondere vormen van copyright gelden (bijvoorbeeld op de wijze van de copyleft-beweging: sommige rechten voorbehouden).

Dat de bestaande wetten niet meer adequaat zijn, mag ook blijken uit wat er na het Waalse vonnis gebeurde. Google verwijderde de Waalse kranten niet alleen uit Google Nieuws, maar ook uit de zoekmachine zelf, althans het Belgische deel (via Google.com zijn ze nog gewoon te vinden). Dat moet die kranten veel meer aan bezoek op hun sites, en navenante inkomsten, hebben gekost dan ze eventueel “mislopen” door Google Nieuws. Overigens werd ten onrechte even gedacht dat Google op deze wijze wraak nam: het vonnis liet het Amerikaanse bedrijf echter geen keus.

Hoe verder? De World Association of Newspapers denkt net als andere organisaties van krantenuitgevers aan een protocol – het Automated Content Access Protocol – en een markering van artikelen waaraan zoekmachines kunnen zien of ze berichten mogen citeren, en tegen welke voorwaarden. Uiteindelijk wllen ze dat Google, zolang het iets verdient aan hun koppen, ook voor die koppen gaat betalen.

Is dat realistisch en fair? Ik betwijfel het. Nooit heeft een uitgever Google of een andere zoekmachine een financiële compensatie aangeboden voor het bezoek dat Google genereerde, ondanks de miljarden die het Amerikaanse bedrijf investeerde in technologie. Bovendien zijn uitgevers uiterst dubbelhartig in hun verzet: als ze willen, kunnen ze er zelf heel simpel (via robots.txt) voor zorgen dat ze niet meer door Google worden geïndexeerd. Maar dat is het laatste wat ze willen.

[Dit verhaal staat ook op De Nieuwe Reporter. Hier maakt het onderdeel uit van PopUp.]

Reacties zijn gesloten.