Negen Geboden voor een Nieuwe Journalistiek (9): professionaliteit

Aan het einde van onze rit langs de negen geboden – of liever: pijnplekken en pleisterplaatsen – voor een nieuwe journalistiek rest ons nog de bezem te halen door het stoffige huis dat ‘professionaliteit’ heet. Zeker, nieuwe journalisten moeten zich leren gedragen als professionals. Tenslotte is journalistiek een edel, nobel, belangrijk Beroep. Prachtig. Maar wat betekent dat nu eigenlijk?

Allereerst is het volstrekt onvoldoende simpelweg te roepen dat de hedendaagse dan wel ‘nieuwe’ journalist zichzelf professioneel moet gedragen. Aan de ene kant is dat het intrappen van een open deur, aan de andere kant voorkomt dit dat we helder moeten maken wat (nieuwe) journalistieke professionaliteit precies is.

Een terugkerend gegeven bij eigentijds onderzoek onder journalisten is een veel voorkomend cynisme, een wijdverspreide scepcis over “waar het allemaal naartoe gaat”, een overwegende lage moraal onder nieuwswerkers. Daarbij blijkt telkens weer dat de voornaamste voorspeller van dergelijk redactioneel onbehagen de manier is waarop journalisten de snelle (en vaak voortdurende) veranderingen in de nieuwsorganisatie over het algemeen interpreteren: ‘ik doe het zeker niet goed genoeg, ik ben straks zeker overbodig’.

Dit betekent niet dat journalisten niet tegen verandering kunnen. Sterker nog, het werk in de journalistiek is de laatste jaren volledig overhoop gehaald. Nieuwe media veranderen en versnellen het nieuwsproces, de op politieke en maatschappelijke instituten gerichte beroepscultuur is stevig onder vuur komen te liggen, toenemende commerciele belangen zorgen voor toenemende werkdruk terwijl tegelijkertijd de arbeidszekerheid snel afneemt en nieuwe banen – als deze er al zijn – bijna uitsluitend tijdelijk, freelance of anderszins contingent zijn. Het betekent echter wel dat de professionele journalist haar beroep in een steeds onzekere, snel veranderende context moet uitoefenen – waarbij zij zelf niet of nauwelijks enige rol van betekenis of medezeggenschap heeft of neemt.

Het is juist op dit laatste gebied dat wij pleiten voor een nieuwe vorm van professionaliteit: van onderop. De journalist zal zich veel meer sterk moeten maken voor eigen talent, inzicht, en creativiteit. Nooit meer slaafs meelopen met de Oude Witte Mannen van de directie of hoofdredactie. Nooit meer willoos ‘inburgeren’ bij de heersende redactiecultuur. Nooit meer laf meepraten met de mannetjes (en vrouwtjes) die het meestal voor het zeggen lijken te hebben in de informele hierarchie van het mediabedrijf.

Hoe hard organisaties als de NVJ ook werken aan mooie arbeidsvoorwaarden, van collectieve aktie of een voor iedereen geldende agenda is geen sprake meer in het huidige medialandschap. De verhouding tussen werknemer en werkgever in het journalistieke arbeidsproces is volstrekt individueel en daarmee ook onbestendig, wispelturig, voor iedereen verschillend. Dat mag lijken op exploitatie, maar laten we nooit vergeten dat mediabedrijven voor hun succes (of falen) op de overvolle en onvoorspelbare mediamarkt helemaal en volledig afhankelijk zijn van het individuele talent van de werknemers.

Journalisten – vooral jongeren en nieuwkomers – laten veel te veel over zich heen lopen, terwijl ze alle recht hebben op een grote bek: het nieuwsbedrijf zoals het altijd al heeft gewerkt is bezig met de laatste stuiptrekkingen. De toekomst is aan zij, die het talent en inzicht hebben transparant, interactief, serieus maar ook met oprecht plezier als verslaggever midden in de samenleving te staan, voor niets en niemand de neus ophalen, en zich werkelijk geen ene ruk aantrekken van wat – met alle respect – boegbeelden als Hofland of Blokker te melden hebben.

Nieuwe Journalistieke Professionaliteit is individueel verantwoordelijkheid nemen voor de rol als journalist. Nooit meer schuilen achter de holle frasen van de beroepsideologie of de dekmantel van de merknaam, maar opkomen voor jezelf en jouw visie op de rol van de journalist in de 21ste eeuw – die of we het nu willen of niet een andere is, een nieuwe is – een altijd veranderende is.

En voor zij die denken dat ze met dit soort professionele eigengereidheid geen werk zullen vinden: dat zal je ook niet als je altijd maar braaf meepraat. Er vindt op dit moment een explosie aan creatieve mogelijkheden in de journalistiek plaats – inclusief de bedrijfsjournalistiek, de burgerjournalistiek, de internetjournalistiek. Al die titels, redacties en platforms schreeuwen om uniek, eigenwijs en digitaal talent.

Reacties zijn gesloten.