Crowds and Power

Ik lees Elias Canetti, Crowds and Power. Spaans-Joods Nobelprijswinnaar die opgroeide in Bulgarije, eerst in Wenen en later in Londen woonde, in het Duits vooral romans schreef, maar zijn grootste bekendheid dankt aan de studie naar de vele verschijningsvormen van de massa. Canetti overleed in 1994, 89 jaar oud. Hij kan misschien nog net wakker hebben gelegen van internet.

De massa bij Canetti deugt niet. De massa’s in Crowds and Power (1960) zijn geweldadig, ze zwellen ongecontroleerd aan, en ze laten zich manipuleren door totalitaire leiders. Het meest adequate symbool van de massa is vuur. De manier waarop vuur zich verspreidt doet aan een mensenmassa denken, net als het alles verzwelgende van vuur, het vernietigende. En net als vuur kan een massa ineens ontstaan, groeien, sterven.

Ik vraag me af hoe Canetti aangekeken zou hebben tegen de massa’s op internet. Die voldoen in verschillende opzichten niet aan zijn typering. Een gewone mensenmassa is bijvoorbeeld compact, terwijl een massa op internet per definitie versplinterd is. Andere door de schrijver genoemde eigenschappen zie je op internet wel terug. Op het net heeft de massa ook een doel (laten we een Unix-kloon maken) en is egalitarisme de norm.

Maar misschien zijn de verschillen tussen een mensenmassa op een plein en een virtuele meute wel groter dan de overeenkomsten. Je kunt je afvragen of we wel terecht spreken van de wisdom of crowds. De wijsheid die kan ontstaan uit het raden, uit het gemiddelde vermoeden van een grote groep mensen, ontstaat alleen als de leden van een groep onafhankelijk van elkaar raden. Terwijl de massa’s van Canetti juist sterk afhankelijk zijn.

Ik begrijp wel dat denkers als Jaron Lanier grote bezwaren hebben tegen collectivisme. Lanier vreest de terreur van de massa, en het dictaat van de totalitaire heerser die de massa voor zijn karretje weer te spannen. Hij vreest de massa van Canetti, en terecht, maar vergist zich denk ik in de aard van een online collectief.

Wat zou het symbool van een online massa moeten zijn? Niet – zie Canetti – het vuur, of zand (structuurloos, talloze elementen), of de zee (rusteloos, altijd in beweging, onberekenbaar). Ik denk dat een sterrenstelsel meer in de buurt komt (omdat je niet weet hoe groot het is, omdat het beweegt, ondoorgrondelijk is). En anders lijkt een online mob op het menselijk brein (zie HG Wells en zijn World Brain).

[update]

Canetti geeft een typologie van de massa’s. We kennen de vluchtende massa, de optocht, de feestende massa, de dubbele massa, de onzichtbare massa. De schrijver noemt niet the lonely crowd, noteerde de recensent van The New York Times Book Review op 1 februari 1963 in een overigens nogal vernietigend stuk. Zou die “eenzame massa” niet de massa op internet kunnen zijn?

Reacties zijn gesloten.