M staat voor massa

Nieuwe werktitel: M. Het boek dat ik aan het schrijven ben, en waarvan fragmenten, eerste aanzetten en straks ook halve hoofdstukken op dit blog verschijnen, moet maar M gaan heten. Dat staat voor “massa”. En dat is hier bedoeld als massa in zijn natuurkundige zin, als een “hoeveelheid materie”, die je meet in kilogrammen, maar ook en vooral in de zin van “menigte”.

Misschien staat M voor meer. Of moet ik zeggen: “meer”. Of “misschien”. En het kan zijn dat M de letter is voor “moeder”, als in moeder aarde. Nog een aardige is dat “massa” verwijst naar de Italiaanse stad Massa, in de Toscaanse streek waarvan het beroemde marmer bekend is (ik was vorig jaar toevallig daar in de buurt). En er schijnt, zegt Wikipedia, ook een bijbelse figuur te zijn die Massa heet.

Maar als gezegd: mij gaat het vooral om de menigte. Omdat ik wil onderzoeken of de oude wijsheid dat er uit de massa weinig goeds kan komen, nog wel klopt in tijden van internet. Een menigte associeren we bijna altijd met onlust, met geweld. Een massa mensen is meestal een meute, de hordes, de mob. Maar zelden zien we een menigte in vredelievende gedaante (sommige optochten zijn kalm, maar in vrolijke feesten schuilt toch altijd iets van risico).

De massa is potentieel gevaarlijk als ze fysiek voor je staat. Als talrijke mensen elkaar in levende lijve opzoeken. Maar als ze niet lijfelijk tegenover elkaar staan, als ze elkaar niet kunnen zien en horen en ruiken, lijken andere wetten te gaan tellen. Dat is, vermoed ik, wat internet doet. Er ontstaat een samenhangende massa, een menigte die met elkaar verbonden is, niet passief zoals een heleboel tv-kijkers die samen naar een EK of de begrafenis van Hazes kijken, maar actief. Geen afnemers maar deelnemers.

Ik lees nu Abram de Swaan, Bakens in niemandsland. Dat zijn opstellen “over massaal geweld”, aldus de ondertitel. De socioloog bundelde de artikelen die hij schreef sinds begin jaren negentig over het onderwerp. Het gaat over het ontstaan van naties, over groepen mensen die zich met elkaar identificeren en van anderen afkeren (“desidentificeren”), en hoe dat tot geweld leidt. Ik ben nog niet op de helft, maar vermoed dat het woord internet er niet in voorkomt.

Reacties zijn gesloten.