De ‘netwerkmensch’ is de betere burger

6 oktober 2007 Geen categorie 1

De wereld versplintert, we weten het. De lijm lekt weg uit de samenleving. Na het Ik-tijdperk zijn we hyperinidividuen geworden: we doen minder vrijwilligerswerk, zijn minder betrokken bij de Haagse politiek, zijn minder goed geinformeerd omdat we minder nieuws lezen en kijken. De oplossing: de betere burger.

Onder die naam organiseert Yvonne Zonderop, oud-Volkskrant-journalist, samen met die krant, de VPRO en de RVU een multimediaal journalistiek project dat tot doel heeft burgerschap te bevorderen. Dat heeft niets te maken met burgerlijke spruitjeslucht, maar alles met betrokkenheid.

De overheid regelt niet alles meer, op de markt kunnen we niet altijd vertrouwen, en de rol van maatschappelijke instituties – kerk, vakbond, school, omroep, kroeg, club – is niet meer zo indringend als een halve eeuw geleden. We zijn individuen geworden, maar als individu soms nog wel bereid verantwoordelijkheid te nemen.

Dat doen we losser dan vroeger. Ad hoc, vluchtig, soms hier, soms daar. Niet meer een leven lang voorzitter, maar wel “op projectbasis” even meehelpen. Niet meer gestuurd door hierarchische structuren, maar chaotischer, organischer. Lees daarover wat Charles Leadbeater schrijft in We Think.

In de Volkskrant van vandaag refereert Yvonne Zonderop wel aan de geglobaliseerde netwerksamenleving, maar gaat ze niet in op de kansen die internet biedt. Wel stelt ze terecht de vraag of burgers wel zelfstandig tot burgerschap in staat zijn, of ze zonder die instituties wel een rol kunnen spelen, en of ze dat wel allemaal even goed kunnen. Maar het net en het netwerk laat ze liggen.

Misschien komt dat later nog, of elders. Maar ik vraag me af of de tegenstelling tussen de oude en de nieuwe burger, tussen de maatschappelijke bewuste, door zijn “zuil” gedragen, verantwoordelijke burger en de nieuwe individualistische, niet institutioneel betrokken sociale zapper, of die tegenstelling niet wat kunstmatig is.

Ik denk dat de betere burger al bestaat. Hij is de netwerkmensch van de eenentwintigste eeuw. Hij is nog geen 35, maar doet al overal mee. Hij heeft honderd vrienden op Hyves, is permanent verbonden met de wereld om zich heen, en wel degelijk geinteresseerd in de samenleving.

Die samenleving valt niet samen met het dorp of de wijk waar hij woont of vandaan komt. Die geografische grens bestaat nog wel, maar is niet meer de enige. Hij functioneert wel in offline clubs – pot voetbal op zaterdag – maar spendeert de helft van zijn tijd online. Denk ik.

Wat ik mis: het onderzoek naar de veronderstellingen die ik hierboven op een rijtje zette, want meer zijn het niet. Natuurlijk zijn er tal van verkennende studies naar de invloed van nieuwe media op de samenleving (van Bauman tot Mindich, van Castells tot Turtle), maar het definitieve onderzoek moet nog. Iets voor De Betere Burger?

Reacties zijn gesloten.