Het ongelijk van Maxima en Theo van Gogh

Prinses Maxima had gelijk maar had toch beter niet kunnen zeggen dat de Nederlander niet bestaat. Haar intenties deugden. Ze wilde de multiculturele samenleving een dienst bewijzen. Maar het effect van haar woorden was averechts. “De contrareformatie van de gevestigde orde tegen de Geest van Fortuyn is () weer op jaren achterstand gezet”, schrijft Rene Cuperus vandaag in de Volkskrant.

Het is geloof ik het verstandigste stuk dat ik de afgelopen weken las over de rel die Maxima veroorzaakte in haar toespraak bij het WRR-rapport Identificatie met Nederland. Een stuk verstandiger in elk geval dan het hoofdredactionele commentaar van de Volkskrant, een dag of wat geleden, dat concludeerde dat Maxima nog onvoldoende ingeburgerd is. Dat was een flauwe, zure kat.

Ik ben het met Max Pam – ook vandaag in de Volkskrant over de prinses – eens dat de drie ministers die de toespraak van Maxima van tevoren lazen die nooit hadden mogen laten passeren. Niet om Maxima de mond te snoeren – hoe meer zij de ruimte neemt om mee te doen aan het debat, hoe beter. Wel omdat de bewindslieden hadden kunnen begrijpen dat Maxima met dit verhaal het omgekeerde zou bereiken van wat ze beoogde.

Vrijheid van meningsuiting is een absoluut recht dat niettemin een beperking kent: ook als je altijd mag zeggen wat je denkt, betekent dat niet dat je het ook altijd moet doen. Dat hij niet kon of wilde omgaan met dat beginsel van beschaving, is wat mij stoorde aan Theo van Gogh. Hij koos ervoor ons, de anderen, voortdurend op de proef te stellen, wilde weten hoeveel vrijheid wij konden verteren. Daarbij had Van Gogh het grootste gelijk van de wereld aan zijn zijde – die vrijheid van meningsuiting – maar bereikte hij een averechts effect.

Het is wrang dat voor de toespraak van Maxima nu iets soortgelijks geldt. Zo politiek incorrect als Van Gogh was in het multiculturele debat, zo politiek correct is Maxima. Ik heb eerder de neiging de prinses te verdedigen dan de columnist, omdat ik haar oogmerk eerder vertrouw dan dat van Van Gogh, omdat ik de verzoenende toon liever heb dan de polemische van Van Gogh.

Bij nader inzien denk ik dat zowel Maxima als Van Gogh niet bereikten wat ze wilden bereiken. Dat is een onthutsende paradox voor wie tegelijkertijd gelooft in de kracht van het debat. Het is onthutsend omdat de samenleving kennelijk niet kan omgaan met zoveel vrije meningsuiting.

Reacties zijn gesloten.