Journalisten zijn niet meer alleen (over het verschoningsrecht)

28 november 2007 Geen categorie 1

Journalistiek is voor alles een vrij beroep. Niets en niemand zal mij de toegang ontzeggen tot de persvrijheid. Dat recht staat los van privileges die eventueel aan het beroep van journalist kleven, een politieperskaart, gratis toegang tot de perstribune, een plaatsje op de mailinglist van alle ministeries, het recht de naam van een bron te verzwijgen.

Vandaag praat de Tweede Kamer met minister Hirsch Ballin over het verschoningsrecht voor journalisten. De bewindsman wil dat bij wet regelen, nu hij op de vingers is getikt door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Dat oordeelde dat de Nederlandse justitie veel te ver ging door journalist Koen Voskuil achttien dagen te gijzelen toen hij weigerde de naam van een bron te onthullen.

Journalisten die zich beroepen op een verschoningsrecht horen niet in een cel, maar er is geen wet nodig om dat te regelen. Dat erkent ook Thomas Bruning van de NVJ, vandaag in een opiniestuk in de Volkskrant. Europees recht en Nederlandse jurisprudentie garanderen al dat de rechter in voorkomende gevallen rekening houdt met de bijzondere positie van journalisten en hun bronnen.

Met andere critici van een wettelijke regeling – onder wie Gerard Schuijt en Huub Wijfjes – vrees ik dat een wettelijke regeling, als die er toch komt, begint met het dichttimmeren van het vak van journalist. Iemand, de overheid, de NVJ of – zoals in het voorstel van Bart Brouwers – het Genootschap van Hoofdredacteuren en de Raad voor de Journalistiek, zal moeten besluiten wie journalist is.

Dat is onnodig en onwenselijk, omdat het uiteindelijk zal leiden tot een instantie die bepaalt onder welke voorwaarden ik journalist mag zijn, wanneer ik uit het vak verwijderd moet worden. In specifieke situaties moet een instantie bepalen welke specifieke privileges een journalist toekomen (desnoods de stichting politieperskaart), maar een algemene wet gaat te ver.

Niet meer alleen

Waarom is dat zo? Wat is er veranderd?

Journalisten zijn niet meer alleen. Ze hebben te maken gekregen met burgers – met niet-journalisten, bedoel ik – die soms ook in staat zijn een publiek te bereiken. Dankzij internet wordt hun stem gehoord, weliswaar niet door een massapubliek, maar wel door een relevant publiek. Als dat publiekje relevant genoeg is, kan die stem gaan rondzingen, opgepikt worden door anderen, door bloggers, door instant messengers en uiteindelijk ook door mainsteam media die in de gaten krijgen dat er iets broeit.

Dat journalisten niet meer alleen zijn, merken ze als ze proberen dingen uit het nieuws te houden. Dat doen ze soms, om goede redenen. Een smakeloos filmpje, de naam van een verdachte, een seksaffaire op het gemeentehuis. In de VS speelde zich iets soortgelijks af toen de 13-jarig meisje, Megan Meier, zelfmoord pleegde nadat ze in de steek was gelaten door haar vriendje op MySpace. Dat vriendje was in werkelijkheid geen leeftijdsgenoot, maar de moeder van een voormalige vriend van het meisje. De plaatselijke krant verzweeg de naam van de moeder, maar bloggers traceerden haar binnen de kortste keren.

We moeten de nieuwe situatie niet mooier maken dan ze is. Dat we niet meer alleen zijn en bloggers in onze nabijheid weten, heeft beslist ook nadelen. Verreweg de meeste bloggers, publicisten op het microblog Twitter, posters op Hyves, Facebook en MySpace, hebben niets te melden. Dat beweren ze ook niet. Ze hebben geen algemeen pubiek voor ogen en hebben zich waarschijnlijk nooit afgevraagd wat dat is. Maar de bloggers die wel journalistiek bedrijven, die zich wel willen houden aan ethische beginselen als hoor en wederhoor, hebben moeite zich te onderscheiden.

We kunnen die bloggers – en alle andere publicisten – niet buitensluiten van de journalistiek. Ook dat is Thomas Bruning met mij eens. Sterker nog: we hebben ze nodig willen we als journalisten van oude media geloofwaardig blijven bij een publiek dat nu al de voorkeur geeft aan nieuwe media en gewend is geraakt aan bloggers en veel meer transparantie eist van oude media.

Reacties zijn gesloten.