Het medium maakt ons denken

26 januari 2008 Geen categorie 0

Menselijk brein. Foto Gaetan Lee“The medium is the mind”, schrijft Nicholas Carr tegen het slot van zijn recente boek, The Big Switch (zie recensie in Salon). De middelen en gereedschappen die we gebruiken om te denken, om dingen te verzamelen, te onthouden en te doorgronden, veranderen de manier waarop we denken. Dat proces is langzaam, maar onvermijdelijk. En het vormt de Google-generatie die, bedoel ik maar, wel degelijk bestaat.

Onlangs publiceerde een Brits bibliothekeninstituut een onderzoek (pdf) waaruit moest blijken dat die Google-generatie – geboren na 1993 – een hersenspinsel is. De idee dat die nieuwe generatie op een heel andere manier informatie verzamelt, is het product van een hype, aldus het onderzoek. Het belang van de onderzoekers is evident: wie zelf informatie zoekt, heeft misschien geen bibliotheken meer nodig.

De Google-generatie is wel anders, maar minder anders dan je zou denken, zeggen de onderzoekers. Ja, ze zijn handiger met techniek, willen meer interactie en meer beeld. Ja, ze knippen en plakken zich een ongeluk en hebben maling aan auteursrecht. Maar veel valt nog te bezien: dat ze multitasken, dat ze beter spelenderwijs leren, dat ze denken dat op het web alles te vinden is, en gratis.

Nog uitgesprokener is het onderzoek over andere eigenschappen die veel aan de Google-generatie worden toegekend. Dat ze ongeduldig zijn en alles onmiddellijk willen, dat ze meer vertrouwen stellen in hun peers dan in autoriteiten, dat ze als vanzelf computervaardig worden en handige informatiezoekers, dat ze liever een regel teletekst hebben dan de volledige tekst – het zijn, zegt het onderzoek, mythes.

De helft

Ik geloof er maar de helft van. Zeker is de Google-generatie of de daaraan voorafgaande generatie Y – door mij wel eens Yahoo-generatie genoemd, geboren na 1980 – omgeven met veel hype. Dat elke jongere blogt, is onzin. Dat niemand meer leest, eveneens. Dat de wereld een basisdemocratisch paradijs wordt nu iedereen via het web kan meepraten, is lichtzinnige flauwekul, want maar een fractie van de bevolking, een paar procent hooguit, wil meepraten in een publiek debat; de rest beperkt zich tot de eigen kring.

Natuurlijk zijn uitspraken over de Google-generatie maar 60%-waarheden: ze zijn meer waar dan onwaar, maar nooit helemaal waar. Bovendien verandert de Google-generatie. Ze wordt niet alleen ouder, maar ook langzaam ingehaald door oudere generaties. Daardoor worden de verschillen kleiner en wordt de Google-generatie steeds minder herkenbaar: de groep valt langzaam weg tegen de achtergrond.

Maar dat neemt niet weg dat er belangrijke verschillen zijn. En ik wantrouw zo’n bibliothekeninstituut een beetje. Aantonen kan ik het niet, maar elk instituut heeft de neiging in onderzoeken zijn eigen bestaansrecht te bevestigen. Vraag een kippenren naar de kerstverwachtingen en het antwoord luidt dat de omstandigheden turbulent zijn, maar de vooruitzichten niettemin zonnig.

Wat Carr, die overigens erkent dat hij het anderen nazegt, aan deze discussie toevoegt, vind ik relevant. Hij citeert nota bene het Britse bibliothekenonderzoek om te laten zien dat het internet wel degelijk invloed heeft op ons communicatiegedrag. Maar dat beperkt zich niet tot de jeugd: we doen het allemaal. Carr:

The authors note that this kind of behavior is not restricted to the young. It characterizes web users of all ages. It does not, therefore, appear to be a pattern that people will outgrow as they get older. Rather, it seems to represent the new way of of processing information that our new universal medium has imposed upon us – and not against our will.

The researchers write that the log studies reveal “that, from undergraduates to professors, people exhibit a strong tendency towards shallow, horizontal, `flicking’ behaviour in digital libraries. Power browsing and viewing appear to be the norm for all. The popularity of abstracts among older researchers rather gives the game away. Society is dumbing down.”

You may take issue with the “dumbing down” characterization, though it does seem warranted when you view the trend from a historical perspective. But even if you argue that this is just the next stage in the ongoing shaping and reshaping of human consciousness and cognition, it’s hard to argue that the Net isn’t messing with our brains.