Sensationele tv, beroerde journalistiek

5 februari 2008 Geen categorie 3

Joran van der Sloot is vast en zeker schuldig. Is het niet aan moord of het laten verdwijnen van een stoffelijk overschot, dan wel aan gewetenloze berekening. Maar dat rechtvaardigt niet het volksgericht dat de afgelopen week door Peter R. de Vries in gang is gezet. Door op de stoel van justitie te gaan zitten, doet de misdaadverslaggever de rechtsstaat en de journalistiek geweld aan.

Natuurlijk was de “bekentenis” van Joran van der Sloot opzienbarende televisie. Nooit eerder zagen we iemand zoiets opbiechten. De twee uur durende, door zeven miljoen mensen bekeken misdaadshow past in het rijtje baanbrekende tv-momenten: de eerste man op de maan, de eerste naakte vrouw, de eerste live bevalling, de eerste inslag van een raket in een bunker in Irak, de eerste meebeleefde euthanasie.

Wie naar het verhaal van Joran heeft gekeken, zal weinig compassie kunnen opbrengen met het doelwit van deze mediahype. Niemand twijfelt er nog aan dat de jongen jarenlang gelogen heeft. Zijn geëtaleerde gebrek aan wroeging is stuitend. Maar wat ook zijn precieze rol is geweest in de verdwijning van Natalee Holloway, dat rechtvaardigt niet de publieke veroordeling.

Peter R. de Vries bewijst de rechtsstaat en zijn vak geen dienst met de manier waarop hij “het Geheim van Aruba” heeft “opgelost”. Eerder verrichtte hij superieur speurwerk door aan te tonen dat twee broers zeven jaar vast zaten voor een moord die ze niet konden hebben gepleegd. Maar het corrigeren van justitie en een rechterlijke dwaling is iets heel anders dan je de rol aanmeten van rechercheur, om daarna op de stoel van de officier van justitie te gaan zitten (“Joran heeft een volledige bekentenis afgelegd”) en het vonnis over te laten aan het televisiepubliek.

In een rechtsstaat is het gebruik van geweld en andere dwangmiddelen alleen toegestaan aan de overheid. Dat monopolie wordt in balans gehouden door tal van regels. Een verdachte heeft ook rechten, wat hij ook heeft misdaan – dat is nou juist het kenmerk van beschaving. Daarom moet de politie zorgvuldig te werk gaan, en toetst de rechter tenslotte of aan alle eisen is voldaan.

Wat De Vries een “volledige bekentenis” noemt, betekent in de rechtszaal misschien niets. Zonder aanvullend bewijs kan Joran van der Sloot niet eens opnieuw worden aangehouden, omdat hij niet meer dan een betrekkelijke licht misdrijf heeft bekend: het laten verdwijnen van een lijk. Hoe moeilijk dat ook te bevatten is: zolang hij niet veroordeeld is, blijft Joran van der Sloot onschuldig.

Wat overblijft is een volksgericht. Daarmee schaadt Peter R. de Vries de journalistiek. Hij doet dat bewust, met het oog op kijkcijfers, reclamegelden en de roem die je verwerft als je wordt uitgenodigd door Oprah Winfrey. Dat verwijt was hem niet gemaakt als SBS niet vier dagen lang campagne had gevoerd om een hype te creëren, als De Vries zijn verbijsterende beelden eerst door justitie had laten onderzoeken, en als hij zijn conclusie (“Joran is schuldig”) met minder ronkend aplomb en meer nuance had gebracht.

Het kan nog anders aflopen. De man die volgens Joran van der Sloot het lichaam van Natalee Holloway in zee heeft gegooid, kan – als hij bestaat, als hij gevonden wordt – een belastende verklaring afleggen. Zolang een rechter daar geen vonnis aan verbindt, heeft Peter R. De Vries niet méér gemaakt dat sensationele televisie en beroerde journalistiek.

[Dit stuk verscheen vandaag als opiniestuk in Dagblad van het Noorden, de krant waarvoor ik werk]

Reacties zijn gesloten.