De copy-paste-cultuur

Walter BenjaminAls je eindeloos en zo goed als gratis van bijna alles een kopie kunt maken, zou het origineel juist zeer waardevol moeten worden. Hoe meer namaak, hoe uitzonderlijker het unieke, zou je zeggen. Toch zien we het omgekeerde. We knippen en plakken ons zelf en onze cultuur bij elkaar, we hechten minder belang aan originaliteit dan aan “authenticiteit” (“het moet echt lijken“).

Wat we precies bedoelen met authenticiteit, weet ik nog niet. Voorlopig denk ik dat het een handige term is om aan te geven dat je als consument nog wel iets verwacht in een tijd waarin niets meer uniek is. Alles is een kopie. Niets is meer voor honderd procent echt, of betrouwbaar, of waar. Dat leidt tot een postmodern relativisme waar je als cultuurpessimist heel somber van zou kunnen worden.

Vreemd genoeg is het leven in een digitale cultuur juist fuzzy geworden, en niet precies. Je zou verwachten dat in het computertijdperk steeds meer vraagstukken zouden worden teruggebracht tot binaire problemen: waar of niet waar, 0 of 1. Het tegenovergestelde gebeurt. Er is zoveel informatie voor handen, en die informatie is zo vluchtig, zo permanent aan bijstelling onderhevig, dat niets meer voor de volle honderd procent lijkt vast te liggen. Die inherente onzekerheid is de norm geworden. Dat verklaart waarom we genoeg hebben aan Wikipedia. De foutmarge van die encyclopedie valt weg tegen de achtergrond; we maken ons ook niet meer druk om hele lage radioactieve straling.

We leven in een copy-paste-cultuur en doen dat al sinds 1900, schreef de Duitse filosoof Walter Benjamin al in 1936 – zonder die termen te gebruiken. Ik ben zijn betoog van destijds gaan lezen nadat ik vanochtend in de Volkskrant van de Rotterdamse filosoof Jos de Mul een artikel las. In Digitale mens zoekt aura in dataisme legt De Mul uit hoe ingrijpend de wereld verandert doordat we alle informatie gaan opvatten als een database.

Walter Benjamin trok de lijn van de industriele revolutie door. Hij beschreef de gevolgen van mechanische reproductie voor kunst: hoe verandert de waarde van het unieke als het eindeloos verveelvoudigd kan worden, doordat we geluid konden opnemen, of wat we zagen gingen fotograferen en filmen. De Mul zet de volgende stap. Na vermenigvuldiging is database-manipulatie gekomen: we kunnen informatie herschikken, met elkaar in verband brengen, flexibel ordenen, ofwel “recombineren”.

In oktober verschijnt van Jos de Mul het nieuwe boek, Database Delirium. Ik ben zeer benieuwd.

Reacties zijn gesloten.