Populisme Gaat Niet Meer Weg

5 juli 2008 Geen categorie 4

H

et populisme van Wilders, Verdonk, Thieme en Marijnissen waait niet over, zoals we een tijdje dachten, maar blijft. De volkstribunen hanteren een uiterst smalle agenda. Hun achterban snapt dat, voelt zich gesteund en begrepen. En ondertussen, zegt commentator Hans Wansink in de Volkskrant, wordt het land steeds minder geregeerd door de andere politici, en steeds meer door bureaucraten. Die hanteren een brede agenda, want die is er nu eenmaal ook, maar wel hun eigen agenda.

Slim stuk van Wansink. In Volkstribuun is teken van nieuwe tijd biecht hij zijn vergissing op. Een jaar of wat geleden publiceerde Wansink De erfenis van Fortuyn, een proefschrift waarin hij de gangbare politieke theorie gebruikte om te voorspellen dat de erfgenamen van Pim Nederland niet drastisch zouden veranderen.

Populistische bewegingen, dacht Wansink, zijn vluchtig:

“Ze stellen een maatschappelijk probleemdat door traditionele partijen wordt genegeerd, aan de orde. Maar ze sterven snel af als zij gedwongen worden om verantwoordelijkheid te nemen. Volgens die theorie nemen de gevestigde partijen het programma van de populisten in gematigde vorm over en wordt aldus de kloof tussen kiezers en gekozenen gedicht.”

Dat nu was te optimistisch, erkent Wansink. De traditionele partijen zijn niet in staat zich te vernieuwen, waardoor de populisten hun voedingsbodem van onvrede behouden. Omdat het land toch bestuurd moet worden, duiken bureaucraten en allerlei belangengroepen in het gat dat ontstaan is. We vermijden ingewikkelde vraagstukken waar mogelijk, en jagen achter deelbelangen aan.

Interessant vind ik vooral de rol van de media. Wansink stipt die wel aan, maar werkt het nauwelijks uit. De smalle, simplistische agenda van de populisten past goed bij een mediatijdperk dat veel last heeft van hypes en hijgerigheid. Media die de diepgang zoeken, zoals de Volkskrant en NRC, lijken meer en meer te moeten terugvallen op een wijkende elite. Als ze al in staat zijn de politieke agenda te bepalen, dan met onderwerpen die juist veel minder last hebben van diepgang, onderwerpen dus die ook door televisie, teletekst, gratis kranten en Telegraaf worden gebracht.

Volgens Wansink evolueert de representatieve democratie van de politieke elites naar een nieuw regime waarin de politiek wordt gemaakt door volkstribunen en democraten. De burgers passen zich aan. Ze zoeken de politieke ondernemers en lobbyisten op. En vinden hun weg bij de bureaucraten, onder meer via nieuwe media als internet, zegt Wansink.

Dat laatste moet ik nog zien. Internet lijkt me tot dusver een prachtig middel om de burgers de illusie te geven dat ze contact hebben met de overheid, en iets kunnen bereiken bij bureaucraten. Als pressiemiddel voor actiegroepen, die elkaar makkelijk vinden, is het net zeker effectief. Maar overtuigende voorbeelden van toegang tot de bureaucratie moet ik nog tegenkomen.

Reacties zijn gesloten.