Weet De Massa Of Een Mondriaan Echt Is?

8 juli 2008 Geen categorie 2

Mondriaan

S

tel: er wordt een nieuwe Mondriaan ontdekt. Wie weet dan of die Mondriaan echt een Mondriaan is? Is denkbaar dat de massa op internet al stemmend en discussierend op een wiki tot een verstandiger oordeel komt dan de kunstexpert?

De vraag komt bij me op nu ik een interview met de socioloog Bram de Swaan lees. Staat in Beter internet, een boekje van mijn provider XS4ALL, waarin Karin Spaink hele verstandige dingen schrijft over de cultuur van internet en vier betrekkelijke buitenstaanders worden geinterviewd.

Leuk boekje. Goede gesprekken. Met Paul Schnabel van het Sociaal en Cultureel Planbureau, hoogleraar informatierecht Bernt Hugenholtz, consultant Michiel Schwarz en dus Bram de Swaan. Die laatste haalt lekker uit naar nutteloze experts, tot wie hij makelaars, apothekers en notarissen rekent. Hun beschermde beroepsgroepen zijn door de moderne tijd ingehaald.

Dat geldt niet voor sommige andere groepen experts. Kunstkenners, zegt De Swaan, gebruiken niet alleen waanzinnig veel feitenkennis om een schilderij aan iemand toe te schrijven. Nog belangrijker is iets wat je niet helemaal kunt benoemen, althans niet beter dan “le regard”, de speciale blik, intuitie, het Fingerspitzengefuhl.

De Swaan weet ook wel dat in bepaalde beroepsgroepen die speciale blik deel uitmaakt van de Wichtigmacherei. Naar mate een vak exacter van aard is, vermoed ik, doet intuïtie er minder toe. Artsen hebben volgens De Swaan soms de neiging hun doktersblik belangrijker te maken dan die is, maar van de andere kant is de medische wetenschap lang niet altijd exact. Dan doet “gevoel” er toe.

Mondriaan

Terug naar die nieuwe Mondriaan. Zou je met de wisdom of the crowd kunnen vaststellen of een nieuw ontdekt schilderij een echte Mondriaan is? Daar is op het eerste gezicht wel wat voor te zeggen. Het door James Surowiecki beschreven fenomeen van de wijsheid van de massa is heel goed in staat een uitspraak te doen over iets dat nog niet vaststaan. Waar in een mijn nog goud te vinden is. Wie in november de Amerikaanse presidentsverkiezingen gaat winnen. Welk paard op Duindigt het snelst zal zijn.

Toch gaat, vrees ik, het procedé hier de mist in. Niet omdat de massa niet zou “weten” of die Mondriaan echt is, maar omdat uiteindelijk niemand dat met volstrekte zekerheid weet. De wijsheid van de massa werkt bij feiten die nog niet bekend zijn, niet bij vermoedens van feiten. De vraag of god bestaat zal nooit bevredigend worden beantwoord door de wisdom of the crowd.

Die godsvraag leent zich ook niet voor een wiki-oplossing. Je zou natuurlijk een wikipedia-lemma kunnen beginnen, maar tot finale feitelijke kennis leidt dat niet, anders dan een fatsoenlijke beschouwing over wat de wereld sinds de schepping heeft gedacht en gezegd over het bestaan van god.

Ook geloof ik niet dat een wiki – de verzamelde kennis van leken – het laatste woord kan hebben bij de attributie van een schilderwerk, althans niet beter dan een expert. Wiki’s werken bij informatie die vast staat, zoals de wisdom of crowds werkt bij wat nog niet zeker is, maar dat wel zal worden.

De massa weet niet of die Mondriaan echt is, dus. Van de andere kant: je kunt de massa wel in zo’n Surowiecki-peiling vragen wat de uitkomst zal zijn van een expert-onderzoek naar de echtheid van die ontdekte Mondriaan. Ik durf er vergif op in te nemen dat de massa dat perfect kan voorspellen.

Reacties zijn gesloten.