Post uit Rijekja: scheepswerven

De journalist Marinko Glavan van Novi List neemt me mee naar de scheepswerf 3Mei, een van de zes langs de kust bij Rijekja. Prachtige industrie, de geur van staal en laswerk en zeewater. Mannen in blauwe overalls, stellages, een machinehal, betonblokken, passerende vorkheftrucks. En het benul dat hier twaalfduizend banen op het spel staan. Deze industrie is op een haar na failliet.

In alle opzichten komt het me vertrouwd voor. De geluiden en de gesprekken. De schaal van scheepsbouw. En het nakende bankroet. 3Mei kan dankzij buitenlandse leningen nog even de salarissen betalen, maar voor eind september moet een investeerder de werf hebben overgenomen. Nieuwe opdrachten zijn er nauwelijks.

We lopen langs een afgebouwd autoschip, een car carrier dus. Het bakbeest ligt er al even, maar de klant maakt geen haast. Nu de kredietcrisis woedt en de autohandel in elkaar is gezakt, zit niemand te wachten op nog meer nieuwe en onverkochte auto’s. Laat staan om een schip om ze met tienduizend tegelijk te kunnen vervoeren.

Op de pof

Bij een biertje bespreken we ‘s avonds met Marinko en een groepje collega’s opnieuw wat er mis kan zijn met Kroatie. Ik vertel dat ik zonder veel optimisme kwam, maar knipsels en data verouderen snel. Kroatie is zijn achterstand in aantal internetaansluitingen snel aan het inhalen, de Europese Unie komt dichterbij en het is niet meer zo bijzonder dat een krant als Novi List zich onafhankelijk opstelt.

Maar je mist het punt, zegt Marinko, een grote,  vrolijke oud-zeeman van even in de dertig die als officier op tankers alle oceanen bevoer voordat hij aan wal kwam en bij de krant. Je mist het punt, want wat je ziet is kunstmatig. Op straat lijken we welvarend, maar we hebben geen geld om gas en licht te betalen. We doen alsof.

Ze leven op de pof, zegt Marinko. Honderden miljoenen euro’s geleend van Europa. Maar voor veel oudere Kroaten zijn er geen pensioenvoorzieningen. Een huis huren kan alleen als je het risico accepteert dat je huisbaas je er elk moment uit kan gooien. En een apartement kopen is zo duur dat je er je leven lang aan vastzit.

Nepotisme

In Zagreb hebben we gezien wat nepotisme is. Geen platte corruptie, maar subtieler. Ik kan me goed voorstellen dat het spel van een populistische burgemeester als Branic een mentale erfenis uit de oude communistische tijd is. Gaat wel over, zeg ik tegen Marinko. Nieuwe generaties, aansluiting bij Europa: dat gaat een paar jaar zeer doen, maar dan zijn jullie weer waar je thuishoort.

Marinko haalt diep adem. Je kunt, zegt hij, je geen begin van een voorstelling maken. Je hebt geen idee hoe diep het zit, hoe deze samenleving doortrokken is van nepotisme, van vriendendiensten, van connecties. In alles wat we doen, zit het. Of je werk krijgt, hoe snel je aan de beurt bent in het ziekenhuis, of je rechtzaak binnen drie weken wordt gevoerd of dat je er drie jaar op moet wachten.

En het verbijsterende is dat de Kroaten er niet om lijken te malen. Ze gaan de straat niet op. Stemmen op burgemeester Branic. Komen niet in verzet als de regering in het diepst van de crisis de belastingen verhoogt. Maar dat is al tientallen jaren zo, wat heet, al honderden jaren. Dat verander je niet met een generatie en de Europese Unie.