Zeulen in Zagreb

Laatste dag in Kroatie. Met de ploeg van Nieuwsllink ben ik terug in Zagreb voor een afsluitend gesprek bij Novi List, wat tussenshots, topshots en nog weer andere shots. “This is teevee man”, hoor je dan te zeggen. En ondertussen probeer ik in mijn hoofd en op dit blog samen te vatten: oude gebruiken versus een nieuwe economie en een pers die dat probeert bij te benen.

Ook als je met een paar dozijn mensen spreekt, kort of wat langer, kom je in een week niet achter meer dan wat  je eigenlijk al wist. De feiten veranderen niet, maar de achtergrond wel. Je realiseert je dat je onderwerp – de media in Kroatie, de krant Novi List in het bijzonder – veel complexer is dan je in een documentaire van een half uur kunt laten zien. Van de andere kant: het verhaal vertelt zichzelf.

Je zeult door Zagreb tenminste een paar eeuwen geschiedenis mee. Kroatie is altijd een midden-Europees land geweest, totdat het onder Tito in elk geval economisch buiten Europa leek te vallen, buiten een Europa dat in een halve eeuw tijd van een kolen- en staalgemeenschap transformeerde tot een politieke Unie die meerderheidsbesluiten nam.

Harde munt

Na de onafhankelijkheidsstrijd van begin jaren negentig zoekt Kroatie nu onderdak bij dat nieuwe Europa, niet slechts een historisch, cultureel en mentaal idee, maar een politiek ding met een harde munt. Zagreb hoort bij Brussel, niet minder dan Rome of Madrid, maar moet nog wel wat geschiedenis van zich afschudden: van misstappen in de Balkanoorlog via ondoorzichtige bestuurspraktijken tot aan staatssubsidies voor een industrie waar nog de sporen van arbeiderszelfbestuur te vinden zijn.

Ik vraag me nog af of de pers hier zo kritisch en scherp kan zijn als nodig is. Niet dat de journalistiek heel veel in de weg wordt gelegd, de staatscensuur is al jaren verdwenen. Maar ik leek de afgelopen week soms te zien – en ik realiseer me hoe beperkt mijn blik is – dat mijn collega’s iets volgzaams over zich hadden. We luisteren, en geven het door – wat moeten we anders. Of zoals een collega zei: “Ik heb niet de illusie dat er iets verandert.”

Dat lijkt een rare mix van cynisme en onvolwassenheid, van professionele realiteitszin en provincialisme. Het is ook net of alles hier beweegt, de economie, de Europese Unie, het tribunaal in Den Haag, het internet, de mode op straat, de bussen met Spaanse toeristen aan de kust – maar niet de Kroaten zelf. Die lijken er nog nauwelijks in te geloven.

Maar dit is natuurlijk maar een perspectief, waarbij ik me veel te vlug de rol van beschouwer aanmeet. Want het andere verhaal is dat ik de hele week onder collegajournalisten verkeerde die lange dagen maken voor weinig geld. gepassioneerd met hun vak bezig zijn en wel degelijk beseffen dat hun werk dit land langzaam helpt te bewegen in de juiste richting.