Gratis nieuws op internet is eindig, toch?

Het is maar net wat we willen horen. Op de voorkant van de Volkskrant-bijlage vanochtend de kop: “Gratis nieuws op internet is eindig”. Op de mediapagina een interviewtje met de Vlaamse onderzoeker prof. dr. Leo Van Hove. Kop erboven: “De vlucht naar gratis nadert zijn einde”. Dat is al een nuance. Maar wat zegt de prof. dr.? “Nieuws zal altijd gratis blijven.”

Echt waar. Van Hove zegt het zelfs twee keer. Maar dagbladjournalisten en koppenmakers willen kennelijk horen dat gratis overwaait en het allemaal vanzelf goed komt. Des te nuttiger om te weten wat Van Hove en zijn onderzoekster Valerie-Anne Bleyen feitelijk hebben onderzocht en vastgesteld. Kortweg: kranten doen elkaar na.

Bleyen en Van Hove onderzoeken al jaren in het kader van hun FLEET-project hoe kranten geld kunnen verdienen op internet. Daarvoor volgen ze wat een dikke tachtig dagbladen in acht of negen Europese landen feitelijk op hun websites doen. Wat bieden ze gratis aan? Waarvoor laten ze hun lezers betalen? Kort nieuws is misschien gratis, maar voor een pdf-versie van de krant kan geld worden gevraagd.

De twee onderzoekers zien zo trends. Dat is iets anders dan de definitieve wijsheid. FLEET laat zien wat kranten proberen, niet wat ze zouden moeten doen (dat kan ook niet, we weten niet precies wat werkt). Twee jaar geleden was de trend: geef nieuws gratis weg op internet en probeer advertenties te verkopen bij een zo groot mogelijk bereik.

Nu de advertentieinkomsten zwaar tegenvallen (in Nederland halen dagbladen in 2009 volgens Price Waterhouse Coopers 32,3% minder binnen dan in 2008), slaat de trend weer om. Probeer zoveel mogelijk betaald aan te bieden. Nieuws is dat niet. Uitgevers als Rupert Murdoch hebben de toon gezet.

Opvallend is, zie de koppen boven het Volkskrantstuk van vandaag, dat dagbladjournalisten zo goedgelovig zijn. Als twee Vlaamse onderzoekers opschrijven dat dagbladen elkaar nadoen en napraten, willen we lezen dat wat ze doen ook verstandig is, en zelfs de hoogste waarheid. “Gratis nieuws op internet is eindig.” Dat lucht op.

Maar zie wat The Times publiceerde, van de hand van journalist en docent Harry Browne, toen onderzoekster Beyen vorige maand in Engeland een lezing gaf over haar FLEET-onderzoek:

One striking piece of research, delivered by economist Valérie-Anne Bleyen from Vrije Universiteit Brussel in Belgium, showed that newspapers’ approach to raising online revenue from readers — should they charge for content, and if so how? — is heavily determined by an apparent herd mentality.

Bleyen and her co-author, Leo van Hove, studied the websites of the national daily papers in nine large European countries and found that, when it comes to charging readers online, papers are most likely to do what their competitors do. In a time of uncertainty, mimicry seems safer than innovation.

Further evidence of the herd mentality is provided by the recent rush of optimism in the English-speaking world about the feasibility of building “pay-walls” around online news.