De Buma en de bloggers: gelijk hebben en gelijk krijgen

Tot vreugde van bloggers heeft Buma/Stemra vorig weekend bakzeil gehaald. Een plan om vanaf 2010 gepeperde rekeningen te sturen aan kleine bloggers die YouTube-filmpjes gebruiken, is ingetrokken. Vrolijk vierden blogs dat ze B/S op de knieën kregen. Dat was ‘n tikje voorbarig. Buma bond niet echt in, maar vond het sop de kool niet waard. Nog niet.

De auteursrechtenorganisatie die tekstdichters en componisten vertegenwoordigt, vindt nog steeds dat ze gelijk heeft. Wie een muziekfilmpje van YouTube op zijn site zet door het te “embedden”, en geen toestemming heeft van de liedjesschrijver, moet dokken, vindt Buma/Stemra. Punt is: Buma/Stemra heeft gelijk. Nog wel.

Toen in de Nederlandse blogosfeer, om het ondiplomatiek te formuleren, over Buma’s aangekondigde heksenjacht de pleuris uitbrak, schreef ik dat die club een “lullig gelijk” had. De aanpak deugde niet, maar de kans dat B/S van de rechter gelijk krijgt, achtte ik groot. Nadat B/S zijn keutel introk, is die kans niet kleiner geworden. Integendeel.

De link is een raar ding
Ik ben journalist. De meeste journalisten houden angstvallig vast aan hun auteursrecht (“Gratis bestaat niet”). Sommigen kakelen onbekommerd Andrew Keen na, volgens wie internet de pest is voor onze cultuur. Als journalist ben ik daardoor verdacht. Maar ik ben ook een blogger die de nieuwe cultuur van bloggers opwindend vind. Ik wil ze begrijpen, ik wil weten wat ze de moeite waard vinden, waarom ze het doen, bloggen.

De meeste bloggers zullen het niet met me eens zijn als ik beweer dat Buma/Stemra “een lullig gelijk” heeft. GeenStijl zal me – meer fantasie hebben ze daar niet – wel weer uitmaken voor een representant van de dooiebomencultuur. Op het gevaar af dat mijn bedoelingen worden gewantrouwd, leg ik hier toch nog maar eens uit wat er mis is met het auteursrecht, en met bloggers.

De link, heb ik in Mediamores betoogd, is een raar ding. De link houdt internet bij elkaar en verdeelt ons tegelijkertijd. Zonder de hyperlink zou het world wide web niet bestaan, maar zou ook de rel rond B/S niet zijn uitgebroken. Zonder link zou YouTube nog een jukebox zijn met 45 toerenplaten.

Na de aangekondigde jacht van B/S waren bloggers pislink. Nou zijn bloggers al snel wat aangebrand, maar in dit geval hadden ze daar alle reden voor. Al jaren kunnen ze filmpjes van YouTube opnemen op hun eigen site. Dat vind de Amerikaanse site best; technisch is het zelfs makkelijk gemaakt om een filmpje op te nemen (te “embedden”).

Ook degene die het filmpje op YouTube plaatste, vind het vaak prima als het wordt overgenomen. Bands en platenmaatschappijen weten dat de gratis uitgevente muziek bijdraagt aan de populariteit van de muzikant. Die verkoopt misschien meer cd’s of verdient meer met optredens.

Embedden
Het overnemen van een filmpje van YouTube kan eenvoudig door het te “embedden”. Naast het filmpje staan een paar regels code die je in je site kunt plakken. Daardoor hoef je niet het filmpje zelf te kopiëren van YouTube naar je eigen computer of die van je provider. Technisch gezien plaats je alleen een link.

Maar een link is, als gezegd, een raar ding. Een gewone hyperlink herken je meteen op internet. Een vaak blauw en onderstreept woord verwijst naar een ander document of een andere site. Daar is niets mis mee.

Vroeger vonden sommige schrijvers – en vreemd genoeg veel Japanners – dat je met het plaatsen van een link degene tekort deed naar wie je linkte, alsof je iets jatte dat niet van jou was. Nu vindt vrijwel iedereen, behalve veel Japanners, dat linken moet mogen. Ook de rechter vindt dat. (Een enkel geval daargelaten: een link naar onrechtmatig materiaal als kinderporno kan zelf ook onrechtmatig zijn.)

De code waarmee een blogger een filmpje van YouTube toont op zijn eigen blog, is echter geen gewone link. Als bezoeker van dat blog leidt die link je niet weg naar een andere site, naar YouTube in dit geval. Door een filmpje te “embedden” lijkt het alsof dat filmpje op jouw site staat. Je kunt het afspelen zonder ook maar een tel op de site van YouTube te komen.

Rechters en kroegbazen
De techniek van het “embedden” is nog zo nieuw dat bij mijn weten geen Nederlandse rechter zich er ooit over heeft uitgelaten. Daardoor staat nog niet vast of deze vorm van linken is toegestaan of niet, en onder welke voorwaarden. Mag je een filmpje overnemen zonder dat YouTube daar toestemming voor geeft? Moet de maker van het filmpje jou toestemming geven? En andere mensen die erbij betrokken waren, zoals de muzikanten of de componist van het liedje?

Buma/Stemra claimt al te weten hoe het zit. De organisatie, die 17000 componisten en tekstdichters vertegenwoordigt, gaat vanaf 1 januari 2010 rekeningen versturen (instaptarief 130 euro, ofwel 22 euro per filmpje), zij het bij nader inzien niet aan particuliere bloggers en bij “niet-commercieel gebruik”. Daarmee behandelt B/S websites net als kroegbazen die een jukebox hebben. Ook kroegen dragen via B/S een bedrag af voor auteursrechten.

Bloggers reageerden als gezegd woest op de eerste aankondiging van Buma/Stemra. Zij vinden, kort samengevat, dat B/S intimiderend optrad tegen kleine bloggers die geen cent verdienen met hun site, dat B/S niet bij die bloggers moet zijn maar bij YouTube, dat de platenmaatschappijen sowieso al te veel geld verdienen en overigens alleen maar profiteren van gratis embedded filmpjes.

Water en vuur
Bloggers en auteursrechten – het is water en vuur. De bloggers van de Google-generatie zijn opgegroeid met het idee dat nieuws gratis is, als ware het een geboorterecht. Bovendien vinden ze dat alles wat technisch kan – zoals een filmpje “embedden” of een mp3 kopiëren – ook mag. Het auteursrecht, in Nederland gebaseerd op de Auteurswet uit 1912, zit voorlopig anders in elkaar.

De Auteurswet kent de hyperlink niet en is überhaupt niet toegesneden op internet. De wet is opgesteld voordat informatie gedigitaliseerd werd en via internet moeiteloos en met behoud van kwaliteit kon worden verspreid. En de Auteurswet zegt al helemaal niets over de verschillende gedaantes die een link kan aannemen, zoals gebeurt bij “embedden”.

Toch zijn er wel uitspraken van rechters geweest. Die hebben beoordeeld of er bij linken sprake is van een “nieuwe openbaarmaking” (zoals de Auteurswet het noemt), of bijvoorbeeld van een onrechtmatige daad (wat het geval kan zijn bij een link naar kinderporno of bij een hele verzameling links die inbreuk maakt op het databankenrecht).

Inline link
Geen rechter heeft zich ooit uitgelaten over “embedden”. Maar als een rechter dat doet, en zich moet behelpen met de huidige Auteurswet, zal hij beoordelen of er sprake is van een “nieuwe openbaarmaking”. Laten we het simpel houden: hoe de techniek ook werkt, het maakt voor de bezoeker van een blog niet zo veel uit of dat YouTube-filmpje nou op de server van dat blog staat of alleen bij YouTube. De ervaring is gelijk. Je kunt muzikanten een liedje zien spelen.

De “embedded-link” is daarom vergelijkbaar met de “inline link”. Daarmee laat je bijvoorbeeld een foto zien op je site, terwijl die foto fysiek op een andere server staat. De bezoeker ziet het verschil niet. Dat is, heeft de Nederlandse rechter geoordeeld, onrechtmatig als de maker van die foto geen toestemming heeft gegeven. Zijn auteursrecht wordt geschonden, net als dat het geval is bij “framen”, een deel van een andere site laten zien op jouw blog en doen alsof het jouw eigendom is.

Buma/Stemra lijkt die redenering te volgen. En begint maar vast rekeningen te versturen. Dat is dom en – waar het de kleine bloggers betreft – intimiderend. Kleine bloggers, particulieren met een vriendensite zonder commerciële aspiraties, schrikken van “blafbrieven” die ze niet begrijpen. En het is dom omdat het ook anders zou moeten kunnen.

Bloggers van hun kant stappen ook wat makkelijk over het auteursrecht heen. Niet alleen is die wet, hoe verouderd ook, nu eenmaal de enige die we hebben. We moeten het ermee doen totdat een verstandige politicus de tijd rijp acht om een nieuw wetsvoorstel in te dienen. Daarnaast heeft de wet een belangrijke functie: met het auteursrecht beschermen we “intellectueel eigendom” en stimuleren we dat er nieuwe teksten worden geschreven, muziek wordt gecomponeerd en kunst wordt gemaakt.

Wie wel en wie niet
Hoe zou het anders moeten? Wat in elk geval niet gaat werken is een werkwijze, zoals Buma/Stemra die nu heeft aangekondigd, die kleine bloggers met rust laat en alleen commerciële sites laat betalen voor het “embedden” van filmpjes. Van verre kun je het gedoe na de jaarwisseling al zien aankomen. Want wat is een kleine blogger? Mag je dan geen Google-advertenties op je site hebben? En hoe ga je om met een site die klein begint, zonder Google ads, maar dankzij de filmpjes een hype wordt en voor miljoenen wordt verkocht?

Ook kun je de naleving van de Auteurswet niet louter bij de componisten of Buma/Stemra leggen. De wet gaat ervan uit dat een werk beschermd is zodra het is gemaakt. Daar hoeft de auteur verder niets voor te doen. Je kunt dat niet omdraaien. Dat we nu alles kunnen kopiëren, betekent niet dat dat altijd is toegestaan. Het mag niet, tenzij de auteur expliciet zegt dat het wel mag (bijvoorbeeld door Buma/Stemra een licentie te laten verkopen).

Ook een deal tussen Buma/Stemra en YouTube lijkt me niet waterdicht. Je zou kunnen bedenken dat YouTube alleen de code plaatst die nodig is om te “embedden” als B/S het goed vindt, maar dat zou YouTube geweldig beperken in zijn mogelijkheden en legt de verantwoordelijkheid voor het opnieuw “openbaarmaken” in de zin van de Auteurswet niet waar die hoort, niet bij jouw blog dus.

Creative Commons
Toch moet de oplossing misschien wel in deze richting worden gezocht. Nu denken de meeste bloggers nog dat een filmpje gratis mag worden overgenomen als je het kunt embedden, als de code daardoor op YouTube staat. Dat is een misverstand. Het is heel vaak inderdaad zo bedoeld, maar lang niet altijd. En in elk geval zijn niet alle rechthebbenden het ermee eens. Zie de onbeholpen actie van Buma/Stemra.

Ligt het niet voor de hand om de techniek van het embedden op te nemen in de Creative Commons, een licentiesysteem waarbij de auteur kan bepalen dat hij sommige rechten wel en andere niet afstaat: je mag, bijvoorbeeld, deze foto wel gebruiken op je site, maar alleen als je mijn naam vermeldt en hem niet bewerkt. YouTube werkte al aan een CC-licentie voor het downloaden van filmpjes. Waarom niet een aparte categorie voor embedden?

Je kunt je voorstellen dat een filmpje niet mag worden gekopieerd naar een andere server, maar wel mag worden ingebed (wat nu meestal de bedoeling is). Maar andersom kan ook. Of geen van beide.

Voor Buma/Stemra zou dat vast gevolgen hebben. Alle auteurs die de organisatie vertegenwoordigt zouden zich achter Creative Commons moeten scharen, of – als dat niet lukt – moeten overlopen naar een andere organisatie die wel met CC-licenties kan werken.

Het alternatief is dat met een nieuwe wet de hele Auteurswet op de helling gaat. Daarin zou de nieuwe werkelijkheid van internet en de Google-generatie weerspiegeld kunnen worden, zonder het hogere doel van het copyright – hoe stimuleren we het maken van nieuw werk – wordt losgelaten.

Reacties zijn gesloten.