De DSB-canard: moeten journalisten zwijgen?

Zijn de Volkskrant en het Financieele Dagblad uit de bocht gevlogen met hun ontijdige onthulling over DSB Bank? De scoop dat de rechtbank de bank zondagnacht onder curatele zou stellen, bleek een canard. Waarna de werkelijkheid het nieuws inhaalde. Nadat de persen gingen draaien, ontstond een bankrun die de rechters alsnog deed besluiten het vonnis te vellen.

Tot zover de feiten. Onderzoek zal moeten uitwijzen of de run op de bank ontstond omdat de Volkskrant en het FD hun verhalen over het nakende einde van DSB Bank publiceerden. Het staat vast dat er zondagnacht al druk getwitterd werd, maar wat zou er gebeurd zijn als het daarbij was gebleven?

In de Volkskrant stelt socioloog Olav Velthuis vandaag dat de pers behoedzamer zou moeten zijn als er zulke grote belangen op het spel staan als de toekomst van een bank, de leningen van haar spaarders en de werkgelegenheid van enkele duizenden mensen. Velthuis roept op tot een journalistiek stilzwijgen zoals dat ook bij “gezinsdrama’s” niet ongebruikelijk is.

Dilemma

Het is een dilemma. De media zijn soms in staat van niets nieuws te maken, en van klein nieuws een hype. Ze brengen dan nieuws dat er zonder hen niet was geweest, of vergroten het drama dat zonder de rondzingende, zelfversterkende echo beheersbaar zou zijn gebleven. Nieuws over een zelfmoordgolf in West-Friesland lijkt nieuwe zelfdodingen op te roepen.

Volkskrant-ombudsman Thom Meens vindt dat zijn krant in de DSB-zaak correct heeft gehandeld. Alle bronnen “rond het ministerie van Financien” gingen ervan uit dat de rechtbank DSB zondagnacht onder curatele zou stellen. Er was een persconferentie aangekondigd. Maar iedereen had zich vergist in de rechtbank. Die zou – zo bleek – nog een week lang aarzelen, en gunt Dirk Scheringa nog steeds een kans.

Het lijkt er niet op dat de Volkskrant en het FD als enige de schuld moeten krijgen van de bankrun die DSB in acute problemen bracht. Zij zijn de boodschapper, niet het lek. Ambtenaren, politici, vertegenwoordigers van de vijf banken die DSB hadden kunnen overnemen maar terugdeinsden, zelfs een onbezonnen bron bij DSB zelf kan zijn mond voorbij hebben gepraat.

Ook de vraag waarom er gelekt is, blijft onbeantwoord. Wie hadden er belang bij een run op DSB? Bedrijfsonderzoeker en vertegenwoordiger van boze DSB-klanten Pieter Lakeman riep al twee weken eerder dat de bank van Scheringa failliet moest gaan, maar Lakeman zat dat weekend niet op het kantoor van De Nederlandsche Bank aan de onderhandelingstafel.

Is het naïef om te veronderstellen dat van boze opzet juist geen sprake was? Dat niemand van de betrokkenen zag aankomen dat de rechters hun oordeel nog even zouden opschorten en Scheringa wat lucht zouden geven? En dat daardoor niemand dacht aan wat er zou kunnen gebeuren: dat de aankondiging van het “faillissement” dat bankroet zou veroorzaken?

Beroepscode

Rest de vraag die Olav Velthuis stelde: moeten journalisten nieuws achterhouden als er een bank door kan omvallen? Velthuis suggereert die terughoudendheid zelfs op te nemen in de Code voor de Journalistiek, de beroepscode zoals die is opgesteld door het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren. Die code is niet verplichtend, is geen dwangbuis, maar slechts een beginselverklaring aan de hand waarvan journalisten bij oude en nieuwe media kunnen uitleggen wat hun mores zijn. Ze kunnen de code gebruiken als basis bij hun eigen krant, website of omroep – en sommige media doen dat ook.

Hoewel nog zal moeten blijken in welke mate de canards van Volkskrant en FD de ondergang van DSB hebben versneld – als dat al zo is – denk ik dat Velthuis zich vergist. Je kunt de media geen zwijgzaamheid opleggen, ook niet bij wijze van zelfregulering. En al helemaal niet voor specifieke gevallen als de dreigende ondergang van een bank. Hoe ver rek je dat principe op? Moeten journalisten dan ook zwijgen over de dreigende ondergang van een grootwinkelbedrijf, voetbalclub RKC of de Partij van de Arbeid?

En zou het helpen?

Zou NRC Handelsblad de scoop maandagmiddag niet hebben gebracht als Volkskrant en FD hem zondagnacht nog hadden ingeslikt? Zou GeenStijl – dat feilloos geruchten van internet weet te plukken – geen roet in het eten hebben gegooid? Of een nieuwsgroep van DSB-klanten? Of een twitterende ambtenaar?

Reacties zijn gesloten.