Internet verstoort de democratie (3)

27 maart 2010 Geen categorie 1

Wat doen pers, politiek en publiek met elkaar? Hoe werken ze op elkaar in binnen “het systeem”? We weten dat pers en politiek elkaar gevangen houden in “medialogica”, dat de burger – althans een groeiende groep burgers – vervreemdt van de politiek en zich afkeert van traditionele media. Je kunt wel stellen dat “het systeem” stuk is, of ziek.

De vraag is hoe dat komt. Het minste wat je erover kunt zeggen is dat internet verstorend inwerkt op het klassieke systeem. Het is “disruptive technology” – ook in deze betekenis. Niet dat internet de enige of belangrijkste oorzaak is, laat staan dat je het systeem zou kunnen repareren door internet op slot te doen. Maar dat internet de oude vertrouwde democratie heeft ontregeld, geloof ik wel.

Internet, dat is: hardop kunnen zeggen wat je denkt, ook als dat intellectueel beneden peil is, beledigend en van weinig burgerzin of goede smaak blijk gevend. Op internet praten we mee, ook als we niets te zeggen hebben, en meer dan in de kroeg hebben we het idee – ook al is het grotendeels een illusie – dat we gehoord worden.

Groepen
Wat is het belangrijkste verschil tussen oude en nieuwe media, vroeg laatst een student. Kleine groepen, zei ik, met Clay Shirky. Klassieke media zijn massamedia, willen het bereik optimaliseren. Nieuwe media gaan over groepen, omdat ze het “onderlinge contact” willen optimaliseren. Dat is waar internet goed in is.

Internet is een fantastisch platform voor allerlei democratische grassroots-initiatieven. Heel effectief organiseren burgers in een dorp zich tegen de aanleg van een weg of voor het behoud van een basisschool. Nog groter is de winst als zo’n initiatief niet aan een plek, maar aan een idee is gebonden. Shirky vertelt hoe achthonderd heksen uit alle hoeken van de Verenigde Staten, die elkaar nooit zouden hebben gevonden zonder internet, nu een groep vormen, met vredelievende bedoelingen, mag je hopen.

Maar onderling contact is niet per se en altijd goed voor de vertegenwoordigende democratie. Wel als je Femke Halsema bent en via Twitter contact hebt met volgers. Niet als de kleine groepen de representatie gaan verstoren, of overnemen. Nog wel, lijkt me, in een discussie over basisdemocratie, of direct gekozen burgemeesters, maar misschien niet meer als groepen gaan roepen dat de macht moet worden terug gegeven aan het volk.

Wisselwerking
Door de eeuwen heen, al sinds Plato zeg maar, is er veel studie gedaan naar de relatie tussen de burger en zijn bestuur. De afgelopen honderd jaar is veel geschreven over de wisselwerking tussen pers en politiek. Minder aandacht is er geweest voor de relatie tussen pers en publiek, anders dan in economische termen (oplages van kranten, subsidie van omroepen).

Wat mij het meest bezig houdt, is hoe pers en publiek zich door de jaren heen met elkaar verhouden, en welke veranderende invloed dat heeft op de politiek – en daarmee op de samenleving als geheel. Die vraag was al de moeite waard in 1990 – ontzuiling en individualisering, leeglopende kerken en dalende oplages – maar is van internet nog prangender geworden.

Reacties zijn gesloten.