Bert Brussen en de mislukte grap over Wilders

Een grap is mislukt als je erbij moet zeggen dat-ie leuk bedoeld was. Dat geldt ook voor ironie en dus ook voor het ironische citaat onder het kopje “Wilders met de dood bedreigen doe je zo” waarvoor Bert Brussen zich bij de politie moest melden, verdacht van haatzaaien.

In NRC Next mag GeenStijl-blogger Brussen vandaag uitleggen dat het OM hem domweg niet snapt. Natuurlijk deed hij geen oproep Wilders met de dood te bedreigen, laat staan dat de PVV-leider van Brussen mag worden vermoord. Het was een grapje, ironie.

Brussen heeft natuurlijk gelijk. Zo min als Youp van ’t Hek – Brussen geeft dit voorbeeld ook zelf – wordt vervolgd als hij god, koningin en vaderland op ironische wijze beledigt, zo min moet Brussen zich verantwoorden voor haatzaaien. Maar er is wel een verschil tussen de een en de ander, een verschil dat belangrijk genoeg is om op te merken.

Pijnlijk

Ironie is iets anders zeggen dan je bedoelt. Toen Wim Kan een minister “een hele bekwame man” noemde, begrepen we dat de bewindsman een sukkel moest zijn. Maar ironie veronderstelt dat de grappenmaker begrepen wordt, dat iedereen weet dat dit leuk bedoeld is. Onbegrepen ironie leidt tot pijnlijke misverstanden, en erger.

Het verschil tussen Youp en Brussen is dat we er bij de eerste allemaal en altijd vanuit gaan dat hij een grap maakt. Als Van ’t Hek op het toneel staat, weten we dat zelfs zeker – de cabaretier zou heel veel moeite moeten doen om in zijn kekke jasje tussen twee grappen door heel serieus en gemeend pakweg hare majesteit te beledigen.

Bij Brussen ligt dat anders. De ironie van GeenStijl en GS-adepten is wat lomper (“Ga ’s deaud”), humor en ernst lopen nogal door elkaar heen – een beetje zoals dat ook het geval was bij wijlen Gerard Reve: je wist nooit zeker of de volksschrijver het helemaal meende. Die verwarring van de niet helemaal begrepen of ontkende ironie is zelfs een stijlkenmerk, van Reve zowel als van GS.

In Next stelt Brussen vast dat het OM zijn ironie niet begreep. Dat klopt. Het zou dwaas zijn Brussen te vervolgen voor een slechte grap. Maar het kan geen kwaad vast te stellen dat de plek van de grap (niet het theater maar twitter een blog), de persoon (niet een bekende cabaretier maar een beetje bekende blogger) en de stijlvorm (Reviaanse ironie) nogal bijdroegen aan het misverstand.

Reacties zijn gesloten.