De profeetdrang van Frank van Vree

Een betrekkelijk late exponent van het ongebreideld denken in digitale optimisten en hun even verbeten tegenvoeters, de wat meer bedachtzame sceptici. Zo ongeveer lees ik de column van Frank van Vree in De Groene, waarin hij PopUp – het boek dat ik zes jaar geleden schreef met Mark Deuze – wegzet als een exponent van internet-utopisme dat maar niet heeft willen verkeren in werkelijkheid.

Het is me vaker overkomen. De afgelopen twaalf jaar, sinds ik als een van de eersten opschreef dat er iets grondig mis gaat met de traditionele pers, om te beginnen met de dagbladjournalistiek, word ik telkens weer in een moeite door ingedeeld bij de profeten van het internet die, ook weer in een moeite door, voorspellen dat de wereld veranderd, ten goede uiteraard.

Die internetprofeten voorspelden een betere democratie, een efficiëntere, want altijd groeiende economie, en waarschijnlijk ook een door betere mensen bewerkstelligd gelukkiger universum. Daar met scepsis en wetenschappelijke kalmte op terug kijken, mag. Zes jaar later is misschien iets te veel een voorbeeld van slow science, maar soit.

Punt is dat PopUp niet over die onderwerpen ging, maar zich beperkte tot veranderend mediagedrag en de gevolgen daarvan voor de journalistiek, om te beginnen de dagbladjournalistiek. Elf jaar na mijn stuk in de Volkskrant, De Yahoo-generatie en het einde van de krant, stel ik vast dat ik elk jaar drie procent meer gelijk krijg – het percentage waarmee oplages blijven dalen.

Volgens Van Vree zegt PopUp dat het gedrag van de Yahoo-generatie gekenmerkt wordt door wantrouwen – jegens instituties, vul ik aan – en trouweloosheid – jegens klassieke mediamerken, vul ik ook aan. De hoogleraar vindt dat moeilijk te rijmen met het gemak waarmee die generatie – opgegroeid met internet als medium of choice, zeg ik er ook nog even bij – zich over geeft aan een digitaal panopticum. Ze ruilen hun privacy in voor gebruiksgemak, alsof er geen Orwell bestaat.

Allemaal waar. Maar volgens mij is dat nou net waar PopUp over ging. Het gemak waarmee oude merken en instituties worden ingeruild, en wat daarvan de gevolgen zijn voor de klassieke pers. Deuze en ik hebben het nooit verheerlijkt, we hebben het alleen beschreven.